Nie oznacza to jednak, że wskaźnik przyszłorocznej waloryzacji został już ostatecznie ustalony. W przestrzeni publicznej pojawiają się wyliczenia mówiące o podwyżce na poziomie 3,96 proc., ale to nadal prognoza, a nie kwota zagwarantowana w ustawie budżetowej. Co dokładnie zapisano w projekcie? Jaki wniosek w sprawie budżetu zgłosiła opozycja i dlaczego Sejm go nie przyjął? Sprawdzamy, na jakim etapie jest ustawa, co może się jeszcze zmienić i kiedy poznamy ostateczny wskaźnik waloryzacji.

Stan informacji: 22 października 2026 r.

Sprawdź również: Czy wiek emerytalny wzrośnie? Analiza ZUS i prognozy do 2036

Ile pieniędzy zaplanowano na waloryzację emerytur w 2027 roku?

Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy budżetowej na 2027 rok 29 września 2026 r. Dokument został następnie przekazany do Sejmu jako druk nr 3150. W projekcie znalazły się środki na waloryzację świadczeń emerytalno-rentowych oraz na wypłatę dodatkowych rocznych świadczeń dla emerytów i rencistów.

Najważniejsze kwoty wyglądają następująco:

Źródłem tych danych jest komunikat rządowy dotyczący projektu budżetu na 2027 rok. Podane kwoty są planowanymi wydatkami państwa, a nie sumą, która zostanie wypłacona każdemu seniorowi w jednakowej proporcji. Warto również rozróżnić finansowanie waloryzacji od pieniędzy na 13. i 14. emeryturę. To osobne pozycje, służące innym celom. Waloryzacja podnosi wysokość świadczeń podstawowych, natomiast dodatkowe emerytury są wypłacane na zasadach określonych w odrębnych przepisach.

Ważne: samo zabezpieczenie około 19 mld zł na waloryzację nie oznacza, że rząd ustalił podwyżkę na poziomie 3,96 proc. Kwota zaplanowanych wydatków i ostateczny wskaźnik procentowy to dwie różne informacje.

Waloryzacja emerytur 2027: czy podwyżka wyniesie 3,96 proc.?

Jeszcze w czerwcu 2026 r. rząd informował, że emerytury i renty w 2027 roku wzrosną o co najmniej 3,48 proc. Przy takim założeniu minimalna emerytura wzrosłaby z 1978,49 zł do 2047,34 zł brutto. Rząd szacował wtedy koszt waloryzacji na około 16,7 mld zł. Później pojawiły się wyliczenia wskazujące na możliwość wyższej podwyżki. Jedną z takich prognoz przedstawił dr Łukasz Wacławik z Akademii Górniczo-Hutniczej, którego analizę opisały media. W tym scenariuszu wskaźnik waloryzacji mógłby wynieść około 3,96 proc.

Skąd wzięła się ta liczba? W wyliczeniu uwzględniono szacowany wzrost cen w gospodarstwach emerytów i rencistów na poziomie około 3,3 proc. oraz dodatkowe 0,66 punktu procentowego wynikające z udziału realnego wzrostu wynagrodzeń w ustawowym mechanizmie waloryzacji. To jednak scenariusz obliczeniowy, a nie oficjalny wskaźnik waloryzacji przyjęty przez rząd. Ostateczny wynik zależy od danych za cały 2026 rok, w tym od inflacji i realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia.

Nie należy też utożsamiać wskaźnika inflacji prognozowanego w budżecie na 2027 rok z inflacją, która będzie brana pod uwagę przy marcowej waloryzacji. Podwyżka emerytur od marca 2027 r. opiera się na danych za poprzedni rok kalendarzowy, czyli 2026.

Sprawdź również: Czy Polacy dopłacają do emerytur cudzoziemców? Fakty i mity o ZUS

Co już wiadomo, a co pozostaje prognozą?

To rozróżnienie ma znaczenie, bo w nagłówkach i dyskusjach internetowych prognozy bywają przedstawiane tak, jakby były już zatwierdzonymi kwotami. Na tym etapie nie ma podstaw, by zagwarantować każdemu emerytowi podwyżkę dokładnie o 3,96 proc.

Ile wyniosłaby minimalna emerytura, gdyby waloryzacja wyniosła 3,96 proc.?

Przy obecnej minimalnej emeryturze wynoszącej 1978,49 zł brutto podwyżka o 3,96 proc. oznaczałaby wzrost o około 78,35 zł brutto miesięcznie. Świadczenie wyniosłoby wtedy 2056,84 zł brutto.

Podobny sposób obliczenia można zastosować do innych kwot:

To wyłącznie przykładowe wyliczenia brutto przy założeniu waloryzacji o 3,96 proc. Nie są to kwoty zatwierdzone przez ZUS ani gwarantowane wypłaty w 2027 roku. Kwota „na rękę” będzie zależeć od indywidualnych rozliczeń podatkowych i składki zdrowotnej.

Pełniejsze zestawienie różnych poziomów świadczeń i wyjaśnienie mechanizmu podwyżek przedstawiliśmy w osobnym artykule: Waloryzacja emerytur 2027 — ile wyniesie podwyżka? Konkretne wyliczenia i prognozy.

Co Sejm zdecydował w sprawie budżetu i waloryzacji emerytur?

Pierwsze czytanie projektu ustawy budżetowej odbyło się w Sejmie 8 października 2026 r. W czasie debaty zgłoszono wniosek o odrzucenie całego projektu już w pierwszym czytaniu. W głosowaniu 198 posłów opowiedziało się za odrzuceniem projektu, 237 było przeciw, a 5 wstrzymało się od głosu. Wniosek nie uzyskał większości, dlatego prace nad budżetem są kontynuowane.

Trzeba tu oddzielić dwie sprawy. Wniosek o odrzucenie całego budżetu nie jest tym samym co poprawka dotycząca wysokości waloryzacji emerytur. Nie oznacza też, że Sejm przyjął lub odrzucił konkretną propozycję podwyższenia wskaźnika waloryzacji do określonego poziomu. Na dalszych etapach prac parlamentarnych możliwe jest zgłaszanie poprawek do projektu budżetu. Ich znaczenie dla seniorów zależy od treści konkretnych propozycji i tego, czy zostaną przyjęte. Samo głosowanie z 8 października nie przesądziło ostatecznej wysokości marcowej waloryzacji.

Kiedy Sejm przyjmie budżet i poznamy dalsze szczegóły waloryzacji?

Po pierwszym czytaniu projekt został skierowany do Komisji Finansów Publicznych. Komisja analizuje budżet, a poszczególne komisje sejmowe rozpatrują jego części dotyczące określonych działów administracji i wydatków. Zgodnie z informacją w sejmowym procesie legislacyjnym termin przedstawienia sprawozdania Komisji Finansów Publicznych wyznaczono na 20 listopada 2026 r.

Dalsza droga projektu obejmuje kolejne czytania w Sejmie, rozpatrywanie zgłaszanych poprawek i głosowanie nad ustawą. Następnie ustawa budżetowa trafia do Senatu, który może zaproponować poprawki. Po zakończeniu prac parlamentarnych dokument trafia do Prezydenta RP. Na tym etapie nie należy jeszcze zakładać, że wszystkie zapisy pozostaną w niezmienionej formie. Projekt budżetu jest dokumentem procedowanym przez parlament, a nie gotową ustawą. Z drugiej strony samo skierowanie projektu do komisji nie oznacza, że planowane środki na świadczenia dla seniorów zostaną automatycznie zmniejszone lub zwiększone.

Osoby śledzące temat powinny zwracać uwagę na dwie daty: termin sprawozdania komisji w listopadzie i późniejsze głosowania nad projektem. Dopiero po zakończeniu prac będzie można mówić o ostatecznym kształcie ustawy budżetowej na 2027 rok.

Kiedy będzie znany ostateczny wskaźnik waloryzacji emerytur w 2027 roku?

Ustawa budżetowa określa ramy finansowe państwa, ale nie jest sama w sobie ostatecznym wyliczeniem marcowego wskaźnika waloryzacji. Wysokość podwyżki wynika z ustawowego mechanizmu, który uwzględnia średnioroczny wzrost cen towarów i usług konsumpcyjnych z poprzedniego roku — w tym wskaźnik dla gospodarstw domowych emerytów i rencistów, jeżeli okaże się korzystniejszy — oraz co najmniej 20 proc. realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia.

Rząd w lipcu 2026 r. określił część płacową waloryzacji na poziomie 20 proc. realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia, czyli na ustawowym minimum. Stało się tak po tym, jak w Radzie Dialogu Społecznego nie uzgodniono wspólnego stanowiska w tej sprawie. Do obliczenia ostatecznego wskaźnika potrzebne są jednak dane za cały 2026 rok. Odpowiednie wartości GUS zostaną opublikowane w 2027 roku, a ZUS i KRUS przeprowadzą waloryzację z urzędu od 1 marca. Seniorzy nie muszą składać wniosków o zwykłą marcową waloryzację.

Co budżet przewiduje dla seniorów poza waloryzacją?

Warto zwrócić uwagę również na inne elementy projektu, ponieważ mają znaczenie dla rocznego budżetu gospodarstw emeryckich.

13. i 14. emerytura. Na oba świadczenia rząd zaplanował łącznie 32,1 mld zł. Ich dokładne kwoty w 2027 roku będą zależały między innymi od wysokości najniższej emerytury po waloryzacji oraz zasad dotyczących danego świadczenia. Nie należy traktować całej kwoty budżetowej jako pieniędzy, które trafią w równej wysokości do wszystkich emerytów.

Renta wdowia. Projekt uwzględnia również finansowanie tego rozwiązania. Zgodnie z obowiązującym harmonogramem od 1 stycznia 2027 r. udział drugiego świadczenia w zbiegu z rentą rodzinną ma wzrosnąć z 15 do 25 proc. To osobny mechanizm, niezależny od marcowego wskaźnika waloryzacji emerytur.

Te pozycje pokazują, że wydatki na seniorów nie ograniczają się do samej marcowej podwyżki. Przy planowaniu domowego budżetu warto jednak pamiętać, że różne świadczenia mają odmienne zasady, terminy wypłat i kryteria uprawniające.

FAQ — najczęściej zadawane pytania

Czy waloryzacja emerytur w 2027 roku na pewno wyniesie 3,96 proc.?

Nie. Jest to scenariusz wyliczony na podstawie prognoz inflacji i wzrostu wynagrodzeń. Ostateczny wskaźnik będzie zależał od danych za cały 2026 rok.

Ile pieniędzy rząd zaplanował na waloryzację?

W projekcie budżetu na 2027 rok zapisano około 19 mld zł na waloryzację świadczeń emerytalno-rentowych.

Czy 51,1 mld zł to kwota przeznaczona wyłącznie na podwyżki emerytur?

Nie. Suma obejmuje około 19 mld zł na waloryzację oraz 32,1 mld zł na 13. i 14. emeryturę. Są to trzy powiązane z seniorami obszary wydatków, ale mają różne zasady.

Co stało się z wnioskiem o odrzucenie projektu budżetu?

8 października 2026 r. Sejm nie przyjął wniosku o odrzucenie projektu w pierwszym czytaniu. Za jego przyjęciem było 198 posłów, przeciw 237, a 5 wstrzymało się od głosu. Projekt został skierowany do dalszych prac.

Kiedy poznamy ostateczne kwoty emerytur po waloryzacji?

Ostateczny wskaźnik będzie można obliczyć po opublikowaniu danych za 2026 rok, w tym danych GUS dotyczących inflacji i realnego wzrostu wynagrodzeń. Waloryzacja emerytur i rent ma nastąpić od 1 marca 2027 r.

Podsumowanie

Projekt budżetu na 2027 rok przewiduje około 19 mld zł na waloryzację emerytur i rent oraz 32,1 mld zł na 13. i 14. emeryturę. Łącznie to około 51,1 mld zł zaplanowanych na te trzy obszary. Projekt przeszedł pierwsze czytanie w Sejmie, a wniosek o jego odrzucenie nie uzyskał większości. Teraz trwają dalsze prace parlamentarne. Wskaźnik 3,96 proc. pozostaje prognozą, a nie wartością zatwierdzoną w budżecie. Ostateczna waloryzacja będzie zależała od danych za 2026 rok. Dlatego na obecnym etapie najlepiej traktować podawane kwoty jako scenariusze, a nie zagwarantowane podwyżki.

Najważniejsze dla emerytów będzie śledzenie dalszych prac nad budżetem i danych, które pozwolą obliczyć marcową waloryzację. To one przesądzą, o ile rzeczywiście wzrosną świadczenia od 1 marca 2027 roku.

Źródła:

• Ministerstwo Finansów — projekt budżetu na 2027 rok
• Sejm — przebieg procesu legislacyjnego, druk nr 3150
• KPRM — wcześniejsza propozycja waloryzacji na poziomie co najmniej 3,48 proc.
• Rozporządzenie Rady Ministrów z 28 lipca 2026 r. dotyczące części płacowej wskaźnika waloryzacji

Spór jest tym bardziej emocjonalny, że słowo „artysta” wielu osobom kojarzy się z popularnymi aktorami, piosenkarzami i wysokimi honorariami. Tymczasem proponowany system ma obejmować przede wszystkim twórców o niskich lub nieregularnych dochodach. Nie oznacza też przyznania im dodatkowej emerytury wypłacanej na konto.

Sprawdź również: mObywatel z nową funkcją. E-receptę i zgłoszenie podróży zapiszesz jako PDF

Sejm powiedział „tak”, ale ustawa nie obowiązuje jeszcze w praktyce

8 października 2026 r. Sejm przyjął ustawę o zabezpieczeniu społecznym osób wykonujących zawód artystyczny. Za jej przyjęciem głosowało 232 posłów, przeciw było 197, a czterech wstrzymało się od głosu. To jednak nie koniec procesu legislacyjnego. Ustawa trafiła do Senatu, a zakładany termin wejścia w życie to połowa 2027 r. Nie można więc jeszcze składać wniosków o dopłaty na zasadach opisanych w nowych przepisach.

Według założeń Ministerstwa Kultury o status artysty będzie mogło ubiegać się około 62 tys. osób. Do systemu dopłat ma wejść około 21 tys. To istotna różnica: samo uzyskanie statusu artysty nie będzie oznaczało automatycznego przyznania pomocy finansowej.

Na czym będą polegać dopłaty do składek?

Nowy mechanizm ma pomóc artystom, których dochody nie wystarczają na opłacenie składek w pełnej wysokości. Problemem w tej grupie zawodowej bywają nieregularne przychody: kilka miesięcy bez zleceń może przeplatać się z okresem, w którym twórca otrzymuje większe honorarium. Projekt przewiduje dopłaty uzupełniające finansowanie składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne do poziomu wynikającego z minimalnego wynagrodzenia. W określonych sytuacjach wsparcie ma obejmować również składki na Fundusz Pracy i Fundusz Emerytur Pomostowych.

Pieniądze nie będą wypłacane artyście jako dodatkowe świadczenie gotówkowe. Dopłata ma trafiać bezpośrednio do ZUS i uzupełniać składki w miesiącach, w których własne dochody artysty nie wystarczą na ich opłacenie. Nie oznacza to również gwarancji wysokiej emerytury. Celem jest przede wszystkim zapewnienie ciągłości ubezpieczenia, dostępu do określonych świadczeń oraz zwiększenie szans na wypracowanie prawa do emerytury minimalnej, jeśli zostaną spełnione wymagane warunki.

Kto będzie mógł skorzystać z pomocy?

Zgodnie z informacjami Ministerstwa Kultury o dopłatę będą mogły ubiegać się osoby, które uzyskają status artysty i spełnią kryterium dochodowe. Podstawowym warunkiem ma być średni roczny dochód z ostatnich trzech lat nieprzekraczający 125 proc. minimalnego wynagrodzenia. Przy ustalaniu limitu mają być brane pod uwagę dochody ze wszystkich źródeł, również z praw autorskich.

Ważne są także pozostałe ograniczenia. Status artysty ma wymagać udokumentowania dorobku oraz wykazania, że twórczość stanowi istotną część aktywności zawodowej. Z systemu wyłączeni mają być przedsiębiorcy — podjęcie działalności gospodarczej ma oznaczać wygaśnięcie statusu. To oznacza, że nie każdy aktor, muzyk, pisarz czy plastyk otrzyma dopłatę. Popularność nie jest tu kryterium, ale samo wykonywanie pracy artystycznej również nie wystarczy.

Sprawdź również: Kobiety bez OFE pytają o sprawiedliwość emerytur

Dlaczego ustawa wzbudza kontrowersje?

Największe emocje dotyczą pytania o równe traktowanie. Pracownik zatrudniony na etacie ma składki odprowadzane według zasad właściwych dla jego zatrudnienia. Osoba prowadząca działalność gospodarczą ponosi koszty ubezpieczeń zgodnie z obowiązującymi ją przepisami, również wtedy, gdy jej przychody są słabsze. Dlatego część podatników może pytać: dlaczego jedna grupa zawodowa ma otrzymać pomoc w opłacaniu składek, a inni muszą radzić sobie samodzielnie?

To uzasadnione pytanie o granice pomocy publicznej, ale nie wyczerpuje całego problemu. Praca artystyczna często odbywa się na podstawie krótkich umów, a przychody mogą być trudne do przewidzenia. Ministerstwo wskazuje, że około 70 proc. artystów zarabia poniżej przeciętnego wynagrodzenia, a około 30 proc. poniżej minimalnego. Zwolennicy ustawy argumentują więc, że system ma uzupełnić lukę w zabezpieczeniu społecznym, a nie nagradzać znane nazwiska. Krytycy mogą natomiast pytać, czy podobne mechanizmy powinny obejmować także inne grupy osób o niskich i nieregularnych dochodach.

Właśnie w tym miejscu spór staje się szerszy niż sama kultura. Chodzi o to, kiedy państwo powinno pomagać w opłacaniu składek i jakie kryteria uzasadniają objęcie wsparciem konkretnej grupy zawodowej.

375 mln zł dla artystów. Jak ta kwota wypada na tle 13. i 14. emerytury?

Według danych przedstawionych przez Ministerstwo Kultury szacowany koszt całego systemu w 2027 r. wyniesie około 375 mln zł.

Wydatki na 13. i 14. emeryturę zaplanowane na 2026 r. są około 85 razy wyższe niż przewidywany koszt całego systemu artystycznego w 2027 r.

To duża różnica w skali finansowej. Trzeba jednak pamiętać, że porównujemy planowane wydatki z dwóch różnych lat, a także dwa zupełnie inne rozwiązania: dodatkowe świadczenia dla szerokiej grupy emerytów i system dopłat do składek dla ograniczonej grupy osób pracujących w kulturze.

W przypadku artystów 252 mln zł ma stanowić samą pulę dopłat do składek. Pozostała część szacowanych kosztów obejmuje między innymi zasiłki i obsługę systemu. Nie należy więc przedstawiać całych 375 mln zł jako pieniędzy, które artyści otrzymają w formie dopłat do emerytur.

Czy te pieniądze można byłoby przeznaczyć na ważniejsze potrzeby seniorów?

To pytanie może pojawić się naturalnie, zwłaszcza gdy spojrzymy na potrzeby osób starszych, niesamodzielnych i z niepełnosprawnościami. Dodatkowe świadczenia emerytalne, pomoc w codziennym funkcjonowaniu czy dostęp do opieki zdrowotnej również wymagają publicznych pieniędzy. Nie da się jednak na podstawie samego porównania kwot stwierdzić, że środki na artystów zostały zabrane seniorom albo że ich przeznaczenie na inne świadczenie automatycznie rozwiązałoby konkretny problem. To wymagałoby osobnej decyzji budżetowej i zmiany priorytetów.

Można natomiast zasadnie pytać, czy podobne wsparcie powinno być dostępne także dla innych osób, których dochody są nieregularne i które mają trudności z utrzymaniem ciągłości ubezpieczenia. To szersza dyskusja o sprawiedliwości systemu, a nie tylko o kosztach jednego programu.

Sprawdź również: Masz 50 lat i chcesz nauczyć się czegoś nowego? PARP ma 90 darmowych kursów online

Czy artyści dostaną wyższe emerytury?

Nie należy utożsamiać dopłat do składek z dodatkową emeryturą. Nowy system ma pomóc w finansowaniu ubezpieczeń w okresach, gdy artysta osiąga zbyt niskie dochody. Może to poprawić jego sytuację w przyszłości, ale wysokość emerytury będzie zależała od przebiegu ubezpieczenia oraz spełnienia warunków określonych w przepisach. Nie jest to również program dla osób, które już pobierają niskie emerytury i chcą je podwyższyć. Jego głównym celem jest zabezpieczenie osób aktywnych zawodowo w środowisku artystycznym.

Co dalej z ustawą?

Po przyjęciu przez Sejm ustawa trafiła do Senatu. Dopiero po zakończeniu dalszych etapów procesu legislacyjnego i wejściu przepisów w życie będzie można oceniać ich praktyczne działanie. Najważniejsze pytania dotyczą nie tylko kosztów, ale też tego, jak będzie przyznawany status artysty, jak zostaną weryfikowane dochody i czy system rzeczywiście zapewni ciągłość ubezpieczenia osobom, które najbardziej jej potrzebują.

Spór o dopłaty do składek artystów pokazuje przy tym coś więcej: w Polsce wciąż trwa dyskusja o tym, jak dzielić publiczne środki między różne grupy społeczne. Jedni widzą w ustawie próbę uzupełnienia luki w systemie ubezpieczeń, inni — kolejną preferencję dla wybranej grupy zawodowej. Ostateczna ocena będzie zależeć nie tylko od samego kosztu, ale również od tego, czy przyjęte rozwiązania okażą się skuteczne, przejrzyste i sprawiedliwe.

Źródła

• Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego — „Sejm przyjął ustawę o zabezpieczeniu społecznym osób wykonujących zawód artystyczny”, 8 października 2026 r.
• Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego — „Drugie czytanie ustawy o zabezpieczeniu społecznym osób wykonujących zawód artystyczny”, 6 października 2026 r.
• Ministerstwo Finansów — informacje o budżecie państwa na 2026 r.

Zdjęcie główne: fot. Anna Strzyżak/Kancelaria Sejmu

To nie jest nowy spór. W ostatnich latach do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej trafiały już kolejne petycje dotyczące tego samego problemu. Najnowsza, oznaczona numerem 193-2026, została złożona 28 sierpnia 2026 r. i ponownie uruchomiła dyskusję o tym, czy obecne przepisy rzeczywiście traktują obie grupy kobiet w sposób uzasadniony.

Sprawdź również: Czek Turystyczny 2026: druga tura już trwa! Gdzie jeszcze można dostać 300 zł na nocleg?

Kolejna petycja w sprawie emerytur kobiet bez OFE

Autorka petycji nr 193-2026 zwróciła się do resortu o zmianę zasad ponownego obliczania emerytur kobiet, które nie przystąpiły do OFE. Sedno problemu jest stosunkowo proste. Kobiety osiągają powszechny wiek emerytalny wynoszący 60 lat, natomiast przepisy przewidują szczególny mechanizm ponownego obliczenia emerytury po ukończeniu 65 lat dla osób, które pobierały okresową emeryturę kapitałową.

W praktyce dotyczy to określonej grupy kobiet związanych w przeszłości z OFE. Kobiety, które od początku pozostały poza OFE, nie korzystają z analogicznego mechanizmu tylko dlatego, że również ukończyły 65 lat. I właśnie to różnicowanie jest przedmiotem kolejnych petycji.

Resort powołał się na wcześniejszą petycję

W sprawie petycji nr 193-2026 Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej opublikowało odpowiedź z 16 września 2026 r. Resort wskazał, że sprawa była już przedmiotem wcześniejszej petycji nr 13-2025. W efekcie najnowsza petycja nie stała się początkiem nowej merytorycznej analizy tego samego problemu. Ministerstwo odwołało się do wcześniejszego stanowiska.

To istotne, ponieważ nie oznacza zmiany przepisów ani przyznania kobietom bez OFE nowego prawa do przeliczenia emerytury. Warto przy tym zaznaczyć, że na stronie rejestru MRPiPS przy petycji 193-2026 nadal widnieje techniczna informacja o trwającej analizie, mimo że wśród opublikowanych materiałów znajduje się już odpowiedź resortu z 16 września. Samo stanowisko ministerstwa w sprawie powtórnego rozpatrywania problemu jest natomiast dostępne w opublikowanym dokumencie.

Dlaczego kobieta z OFE może mieć przeliczoną emeryturę po 65. roku życia?

Źródłem całego sporu jest art. 26c ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis mówi, że po osiągnięciu 65 lat przez osobę, która do dnia poprzedzającego ukończenie tego wieku pobierała okresową emeryturę kapitałową, emerytura z Funduszu jest obliczana ponownie z urzędu.

Przy ponownym obliczeniu stosuje się średnie dalsze trwanie życia ustalone dla wieku 65 lat, obowiązujące w dniu osiągnięcia tego wieku. I właśnie ten mechanizm jest najważniejszym elementem całej sprawy.

Nie można jednak sprowadzać go do prostego stwierdzenia: „każda kobieta, która kiedyś była w OFE, dostaje po 65. roku życia wyższą emeryturę”. Przepis dotyczy konkretnej sytuacji związanej z pobieraniem okresowej emerytury kapitałowej.

Sprawdź również: Masz 50 lat i chcesz nauczyć się czegoś nowego? PARP ma 90 darmowych kursów online

Co ma do tego OFE i tzw. suwak bezpieczeństwa?

OFE były częścią systemu emerytalnego, który funkcjonował w inny sposób niż obecny model. W przypadku członków OFE środki przed osiągnięciem wieku emerytalnego były stopniowo przekazywane z OFE do ZUS w ramach tzw. suwaka bezpieczeństwa. Środki trafiały na subkonto w ZUS. Dla części kobiet urodzonych po 1948 r. wiązało się to następnie z okresem pobierania okresowej emerytury kapitałowej. Po ukończeniu 65 lat przepisy przewidują ponowne obliczenie emerytury z Funduszu. Podstawa obliczenia obejmuje m.in. zwaloryzowane składki, kapitał początkowy oraz środki zapisane na subkoncie.

Kluczowe znaczenie ma natomiast zastosowanie tablicy dalszego trwania życia dla wieku 65 lat. Im wyższy wiek w momencie ustalania emerytury, tym statystycznie krótszy jest przewidywany okres jej pobierania. W uproszczeniu oznacza to korzystniejszy dzielnik niż przy obliczeniu świadczenia w wieku 60 lat.

Nie jest to jednak „premia za OFE” zapisana w ustawie wprost. Jest to konsekwencja konstrukcji przepisów dotyczących okresowej emerytury kapitałowej i późniejszego ponownego obliczenia świadczenia.

A co z kobietą, która nigdy nie była w OFE?

Tutaj pojawia się sedno zarzutu. Kobieta, która przechodzi na emeryturę po osiągnięciu 60 lat i nie pobierała okresowej emerytury kapitałowej, ma świadczenie obliczone według zasad właściwych dla jej sytuacji. Zgromadzone na jej koncie składki, zwaloryzowany kapitał początkowy oraz – w odpowiednich przypadkach – środki na subkoncie są uwzględniane przy ustalaniu podstawy emerytury.

Samo ukończenie 65 lat nie powoduje jednak ponownego zastosowania art. 26c. To właśnie różnica, która budzi sprzeciw części emerytek. Można więc przedstawić sytuację w uproszczeniu:

Dlaczego kobiety uważają to za niesprawiedliwe?

Argument zwolenniczek zmiany jest łatwy do zrozumienia. Dwie kobiety mogły przez dziesięciolecia pracować, opłacać składki i osiągnąć ten sam wiek 65 lat. Jedna z nich, ze względu na swoją historię w OFE i wynikający z niej mechanizm okresowej emerytury kapitałowej, może mieć świadczenie ponownie obliczone. Druga, która nigdy nie należała do OFE, nie otrzymuje analogicznej możliwości tylko dlatego, że jej emerytura została wcześniej ustalona według innego mechanizmu.

Z punktu widzenia osoby zainteresowanej może to wyglądać jak paradoks: decyzja dotycząca sposobu uczestnictwa w systemie emerytalnym sprzed ponad dwóch dekad nadal wpływa na sposób obliczania świadczenia po 65. urodzinach. I właśnie ten argument pojawia się w kolejnych petycjach.

Sprawdź również: Opaska medyczna dla seniora może uratować życie. Co powinna zawierać?

Jest jednak druga strona tego sporu

Z punktu widzenia konstrukcji systemu sytuacja wygląda inaczej. Art. 26c nie został stworzony jako powszechna premia dla kobiet, które należały do OFE. Jest elementem mechanizmu związanego z okresową emeryturą kapitałową. W przypadku kobiety bez tego rodzaju świadczenia nie ma po prostu takiego samego etapu, który ustawodawca nakazywałby zakończyć ponownym obliczeniem emerytury w wieku 65 lat.

Trudno więc powiedzieć, że przepisy pomijają istniejące prawo, które przysługuje wszystkim kobietom. Problem polega raczej na tym, że ustawodawca stworzył dwa różne mechanizmy dla osób, których droga do emerytury była odmienna. Czy taki podział jest dziś sprawiedliwy? To już pytanie dla ustawodawcy.

Czy ponowne przeliczenie tej samej emerytury po 65. roku życia byłoby możliwe?

To właśnie jest postulat zawarty w kolejnych petycjach. Jego wprowadzenie wymagałoby jednak zmiany ustawy. Nie chodzi bowiem o prostą czynność administracyjną, którą ZUS może wykonać na wniosek każdej kobiety po ukończeniu 65 lat. Obecnie samo osiągnięcie 65. roku życia nie daje kobiecie bez okresowej emerytury kapitałowej prawa do ponownego obliczenia całego świadczenia według tablicy właściwej dla 65-latki.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy po przejściu na emeryturę kobieta nadal pracuje i odprowadza składki. Wówczas może istnieć podstawa do zwiększenia świadczenia wynikająca z nowych składek. Nie jest to jednak ten sam mechanizm co ponowne obliczenie przewidziane w art. 26c.

To nie pierwsza taka petycja

Petycja nr 193-2026 nie pojawiła się w próżni. W styczniu 2025 r. do MRPiPS trafiła petycja nr 13-2025 dotycząca zmiany ustawy emerytalnej. W 2026 r. pojawiły się również kolejne wystąpienia dotyczące tego zagadnienia, w tym petycja nr 52-2026 dotycząca okresowej emerytury kapitałowej i ponownego przeliczenia emerytur kobiet po ukończeniu 65 lat.

Sam fakt, że podobny postulat powraca w kolejnych petycjach, pokazuje, że dla części emerytek problem nie został rozwiązany. Nie oznacza to jednak, że przepisy zostały uznane za niezgodne z prawem. Petycja jest postulatem zmiany prawa, a nie wyrokiem stwierdzającym jego niezgodność.

Co może zrobić kobieta bez OFE?

Samo ukończenie 65 lat nie daje obecnie prawa do automatycznego przeliczenia emerytury na zasadach przewidzianych w art. 26c. Możliwe są natomiast inne drogi zwiększenia świadczenia, jeżeli występują odpowiednie przesłanki. Przykładowo dalsza praca po przejściu na emeryturę oznacza możliwość zgromadzenia kolejnych składek, które mogą zostać uwzględnione przy zwiększeniu świadczenia.

Warto również sprawdzić, czy ZUS prawidłowo uwzględnił wszystkie dane mające wpływ na wysokość emerytury, zwłaszcza jeśli w przeszłości brakowało dokumentów dotyczących zatrudnienia lub kapitału początkowego. Nie oznacza to jednak, że każda kobieta bez OFE powinna składać wniosek o „przeliczenie po 65.”. ZUS nie może przyznać świadczenia na zasadzie, której obecne przepisy nie przewidują.

Czy kobiety bez OFE doczekają się zmiany?

Na razie nie ma podstaw, aby mówić o planowanej zmianie prawa. Resort w sprawie najnowszej petycji odwołał się do wcześniejszego stanowiska dotyczącego tego samego problemu. To oznacza, że sama petycja nr 193-2026 nie doprowadziła do wprowadzenia nowego mechanizmu przeliczania emerytur.

Spór jednak pozostaje. Z jednej strony mamy konstrukcję systemu, w której art. 26c jest konsekwencją szczególnego mechanizmu dotyczącego okresowej emerytury kapitałowej. Z drugiej – argument kobiet, które uważają, że po 65. urodzinach powinny mieć możliwość ponownego obliczenia świadczenia na takich samych zasadach jak ich rówieśniczki objęte tym mechanizmem.

I właśnie dlatego można spodziewać się, że temat jeszcze powróci.

Najważniejsze informacje w skrócie

• Petycja nr 193-2026 została złożona w MRPiPS 28 sierpnia 2026 r.
• Dotyczy zasad ponownego przeliczania emerytur kobiet, które nie przystąpiły do OFE.
• Spór dotyczy przede wszystkim różnicy wynikającej z art. 26c ustawy emerytalnej.
• Ponowne obliczenie z urzędu po 65. roku życia dotyczy osoby, która pobierała do tego momentu okresową emeryturę kapitałową.
• Samo ukończenie 65 lat nie daje każdej kobiecie prawa do ponownego przeliczenia całej emerytury.
• Kolejne petycje pokazują, że część kobiet uważa takie rozwiązanie za niesprawiedliwe.
• Zmiana zasad wymagałaby zmiany przepisów, a nie zwykłego wniosku do ZUS.

Źródła

• Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – petycja nr 193-2026 i opublikowana odpowiedź.
• Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – petycja nr 13-2025.
• Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – petycja nr 52-2026.
• Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności art. 26 i 26c.

Konsekwencje stwierdzenia nieprawidłowości mogą być konkretne. Gmina może wydać decyzję o utracie prawa do częściowego zwolnienia z opłaty za odpady, a przepisy przewidują również karę grzywny za brak kompostownika lub niekompostowanie bioodpadów mimo złożenia odpowiedniej informacji. Co dokładnie mogą sprawdzić urzędnicy i czego powinien obawiać się właściciel domu korzystający z ulgi?

Sprawdź również: Ranking sanatoriów i ośrodków uzdrowiskowych w Muszynie

Kontrole kompostowników już się odbywają.

Podstawą prawną do przeprowadzania inspekcji są zapisy Ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Urzędnicy upoważnieni przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta mają prawo wejść na teren prywatnej posesji w celu weryfikacji danych zawartych w deklaracji. Kontrole wynikają z przepisów, ale ich organizacja odbywa się na poziomie poszczególnych gmin.

W trakcie takich wizyt sprawdzane jest przede wszystkim faktyczne posiadanie kompostownika i kompostowanie w nim bioodpadów. Co warto zaznaczyć to, że mieszkańcy jednej gminy mogą mieć kontrolę wiosną, innej latem, a jeszcze innej jesienią. Nie ma jednego terminu obowiązującego w całej Polsce.

Dlaczego gmina w ogóle może sprawdzić kompostownik?

Podstawą kontroli jest wspomniana ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Zgodnie z jej art. 9u wójt, burmistrz lub prezydent miasta sprawuje kontrolę przestrzegania i stosowania przepisów ustawy. Do takich kontroli stosuje się również przepisy Prawa ochrony środowiska dotyczące kontroli. Ustawa przewiduje możliwość przeprowadzenia oględzin nieruchomości w celu sprawdzenia, czy informacje dotyczące kompostownika odpowiadają rzeczywistości.

Kontrolę może przeprowadzić odpowiednio upoważniona osoba. W określonych sytuacjach organ może również zwrócić się o pomoc Policji przy wykonywaniu czynności kontrolnych. Nie oznacza to jednak, że każdy pracownik urzędu może po prostu wejść na dowolną posesję bez podstawy prawnej. Kontrola powinna odbywać się w ramach ustawowych uprawnień i przez osoby upoważnione do jej przeprowadzenia.

Sprawdź również: Uniwersytet Trzeciego Wieku 2026/2027 – zapisy, terminy, opłaty i zasady

Co właściwie sprawdzają urzędnicy?

Najważniejsze są dwie kwestie: czy kompostownik istnieje oraz czy faktycznie są w nim kompostowane bioodpady. To ważne, ponieważ samo ustawienie pustego pojemnika w ogrodzie nie oznacza jeszcze spełnienia warunków korzystania z ulgi.

Podczas wizytacji kontrolerzy zwracają uwagę na trzy kluczowe kwestie:

• Fizyczna obecność kompostownika: Czy na terenie nieruchomości znajduje się wyznaczone miejsce lub specjalny pojemnik służący do kompostowania bioodpadów.
• Realne użytkowanie: Czy w kompostowniku faktycznie zachodzi proces biologicznego rozkładu odpadów roślinnych i resztek kuchennych. Sam stojący, pusty pojemnik kupiony „pod kontrolę” nie wystarczy.
• Pojemność i parametry: Czy wielkość kompostownika jest adekwatna do wielkości nieruchomości i liczby mieszkańców generujących odpady organiczne.

W niektórych gminach podczas kontroli wykonywana jest również dokumentacja fotograficzna kompostownika i znajdujących się w nim bioodpadów. Nie ma natomiast ogólnej ustawowej zasady, zgodnie z którą kompostownik musi mieć określoną pojemność zależną od liczby mieszkańców. Takie stwierdzenie byłoby zbyt daleko idącym uproszczeniem. Szczegółowe wymagania dotyczące kompostowania mogą wynikać także z lokalnych przepisów.

Ulga za kompostownik nie jest automatyczna

Ulga kompostownikowa wynika z art. 6k ust. 4a ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Rada gminy ma obowiązek wprowadzić częściowe zwolnienie z opłaty dla właścicieli nieruchomości zabudowanych budynkami mieszkalnymi jednorodzinnymi, którzy kompostują bioodpady w przydomowym kompostowniku. Wysokość zwolnienia jest ustalana przez gminę i powinna odpowiadać proporcjonalnie zmniejszeniu kosztów gospodarowania odpadami.

Dlatego nie ma jednej ogólnopolskiej kwoty ulgi. W jednej gminie będzie to kilka złotych miesięcznie, w innej kilkanaście złotych. Wszystko zależy od lokalnej uchwały. W praktyce warto więc sprawdzić aktualną stawkę obowiązującą w swojej gminie, zamiast zakładać, że ulga wszędzie wygląda tak samo.

Sprawdź również: Darmowa tomografia płuc na NFZ.

Co oznacza zadeklarowanie kompostownika?

Zgłoszenie kompostownika nie jest wyłącznie informacją, że na działce stoi pojemnik z napisem „kompost”. Właściciel deklaruje, że posiada kompostownik i kompostuje w nim bioodpady stanowiące odpady komunalne.

To istotne również z punktu widzenia odbioru odpadów. Jeżeli gmina zwalnia właściciela korzystającego z ulgi z obowiązku posiadania pojemnika lub worka na bioodpady, szczegółowe zasady wynikają z lokalnych przepisów. Nie należy więc automatycznie przenosić zasad obowiązujących w jednej gminie na mieszkańców innej.

Co grozi za fikcyjny kompostownik?

Ustawa przewiduje kilka konsekwencji. Jeżeli podczas kontroli okaże się, że właściciel, który wcześniej zadeklarował kompostownik:

• w rzeczywistości go nie posiada,
• posiada kompostownik, ale nie kompostuje w nim bioodpadów,
• albo uniemożliwia przeprowadzenie oględzin nieruchomości,

wójt, burmistrz lub prezydent miasta stwierdza w drodze decyzji utratę prawa do zwolnienia z części opłaty. Utrata ulgi następuje od pierwszego dnia miesiąca, w którym stwierdzono wystąpienie jednej z tych przesłanek.

To ważne: przepisy nie mówią, że urząd automatycznie nalicza pełną opłatę za cały wcześniejszy okres korzystania z ulgi tylko dlatego, że podczas kontroli stwierdzono nieprawidłowość.

Po utracie ulgi trzeba poczekać co najmniej 6 miesięcy

W tym miejscu łatwo trafić w internecie na nieaktualną informację o 12 miesiącach. Obecne przepisy przewidują, że ponowne skorzystanie ze zwolnienia może nastąpić nie wcześniej niż po upływie 6 miesięcy od dnia, w którym decyzja o utracie prawa do zwolnienia stała się ostateczna.

Dodatkowo trzeba ponownie złożyć deklarację. To oznacza, że osoba, która straciła ulgę, nie może po prostu następnego dnia ponownie zgłosić kompostownika i wrócić do niższej opłaty.

Grzywna do 5000 zł – kiedy rzeczywiście może się pojawić?

Tutaj również potrzebne jest precyzyjne rozróżnienie. Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach przewiduje w art. 10 ust. 2c, że osoba, która mimo złożenia informacji o kompostowniku nie posiada kompostownika przydomowego lub nie kompostuje w nim bioodpadów stanowiących odpady komunalne, podlega karze grzywny.

Ponieważ jest to wykroczenie, zastosowanie ma również ogólna zasada Kodeksu wykroczeń. Co do zasady grzywna za wykroczenie wynosi od 20 do 5000 zł, jeżeli ustawa nie przewiduje innej wysokości. Nie oznacza to oczywiście, że każda osoba przyłapana na nieprawidłowościach automatycznie dostanie 5000 zł. To górna granica grzywny, a konkretną karę wymierza się z uwzględnieniem okoliczności sprawy.

Warto też podkreślić, że nie należy utożsamiać tej grzywny z samą utratą ulgi. Są to dwie odrębne konsekwencje wynikające z przepisów.

Odmowa kontroli też może oznaczać utratę ulgi

Właściciel korzystający ze zwolnienia nie może założyć, że wystarczy nie dopuścić urzędnika do kompostownika. Ustawa wprost wskazuje, że uniemożliwienie wójtowi, burmistrzowi, prezydentowi miasta lub upoważnionej przez niego osobie dokonania oględzin nieruchomości w celu zweryfikowania informacji o kompostowniku jest przesłanką utraty prawa do zwolnienia.

Dlatego odmowa oględzin może zakończyć się decyzją o utracie ulgi, nawet jeśli właściciel twierdzi, że sam kompostownik rzeczywiście posiada. Nie oznacza to jednak, że należy przyjąć prostą zasadę: „odmowa kontroli = automatyczna grzywna 5000 zł”. Przepisy dotyczące utraty zwolnienia i odpowiedzialności za wykroczenie trzeba rozróżniać.

Czy plastikowy kompostownik z marketu wystarczy?

Co do zasady przepisy nie wymagają, aby kompostownik był wykonany z konkretnego materiału ani żeby miał określony wygląd. Może to być gotowy kompostownik z tworzywa, konstrukcja drewniana albo inne rozwiązanie spełniające wymagania dotyczące kompostowania.

Najważniejsze jest nie to, czy kompostownik wygląda profesjonalnie, ale czy rzeczywiście służy do kompostowania bioodpadów. Warto jednak sprawdzić lokalny regulamin utrzymania czystości i porządku, ponieważ szczegółowe wymagania dotyczące kompostowania mogą być określane przez gminę.

Czy urząd może sprawdzić, co znajduje się w innych pojemnikach?

Tu również nie warto generalizować. Zakres konkretnej kontroli wynika z jej podstawy prawnej i uprawnień kontrolujących. Celem kontroli kompostownika jest przede wszystkim zweryfikowanie informacji dotyczących jego posiadania i kompostowania bioodpadów.

Nie należy więc pisać, że podczas każdej takiej wizyty urzędnik „ma prawo przeszukać wszystkie kosze na śmieci”. Takie sformułowanie byłoby zbyt szerokie. Jeżeli jednak kontrola ujawni inne nieprawidłowości związane z gospodarką odpadami, mogą one podlegać odrębnej ocenie na podstawie właściwych przepisów.

Co zrobić, jeśli kompostownik został zlikwidowany?

Jeżeli właściciel nieruchomości przestał spełniać warunki, na podstawie których korzysta ze zwolnienia, nie powinien nadal wykazywać w deklaracji, że kompostuje bioodpady. Zmiana danych mających wpływ na wysokość opłaty wymaga złożenia odpowiedniej deklaracji. Ustawa przewiduje co do zasady termin do 10. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła zmiana, przy czym zmienioną opłatę stosuje się za miesiąc, w którym nastąpiła zmiana.

W praktyce najlepiej skontaktować się z urzędem gminy i sprawdzić, jaki formularz oraz sposób zgłoszenia obowiązuje lokalnie.

Jak przygotować się do kontroli kompostownika?

Nie chodzi o to, aby przed wizytą urzędnika wrzucić do pustego pojemnika kilka garści trawy. Jeżeli rzeczywiście korzystamy z ulgi, warto po prostu upewnić się, że stan faktyczny odpowiada złożonej deklaracji.

1. Sprawdź, czy kompostownik rzeczywiście jest użytkowany

Kompostownik powinien faktycznie służyć do kompostowania bioodpadów. Sam pusty pojemnik stojący w ogrodzie może nie wystarczyć.

2. Sprawdź lokalne zasady dotyczące bioodpadów

Nie wszystkie gminy organizują system odbioru bioodpadów w identyczny sposób. Zanim wyciągniemy wnioski z informacji znalezionych w internecie, warto sprawdzić regulamin i uchwały obowiązujące w naszej gminie.

3. Przygotuj dokumenty dotyczące kontroli

Osoba przeprowadzająca kontrolę powinna działać w ramach ustawowych uprawnień i posiadać odpowiednie upoważnienie. Warto sprawdzić jej dane oraz zakres kontroli, a po zakończeniu czynności zapoznać się z protokołem.

4. Nie zakładaj, że kontrola oznacza automatyczną karę

Sama kontrola nie jest karą. Jej celem jest ustalenie, czy informacje podane przez właściciela odpowiadają rzeczywistości. Dopiero stwierdzenie określonych nieprawidłowości może prowadzić do utraty zwolnienia lub – w przypadkach określonych w przepisach – odpowiedzialności za wykroczenie.

Najczęstsze pytania o kontrolę kompostownika

Czy każda gmina w Polsce kontroluje kompostowniki?

Nie. Przepisy dają gminom podstawę do kontroli, ale nie oznacza to, że w całej Polsce odbywa się jedna skoordynowana akcja w tym samym terminie. Poszczególne samorządy prowadzą kontrole według własnych harmonogramów i potrzeb.

Czy można stracić ulgę za kompostownik?

Tak. Prawo do zwolnienia może zostać utracone między innymi wtedy, gdy właściciel nie posiada kompostownika, nie kompostuje w nim bioodpadów albo uniemożliwia oględziny nieruchomości.

Czy po utracie ulgi można odzyskać ją od razu?

Nie. Ponowne skorzystanie ze zwolnienia jest możliwe nie wcześniej niż po upływie 6 miesięcy od dnia, w którym decyzja o utracie prawa stała się ostateczna, i wymaga złożenia nowej deklaracji.

Czy za brak kompostowania można dostać 5000 zł?

Przepisy przewidują za brak kompostownika lub niekompostowanie bioodpadów mimo złożenia odpowiedniej informacji karę grzywny. Zgodnie z ogólną granicą dla grzywien za wykroczenia może ona wynieść do 5000 zł, chyba że konkretny przepis przewiduje inną granicę. Nie oznacza to, że w każdym przypadku nakładana jest maksymalna kara.

Czy odmowa wpuszczenia kontrolera oznacza 5000 zł grzywny?

Nie można tego przedstawiać w tak prosty sposób. Odmowa umożliwienia oględzin jest wprost wskazana w ustawie jako przesłanka utraty prawa do zwolnienia. Kwestia ewentualnej odpowiedzialności wykroczeniowej wymaga odrębnej podstawy prawnej i oceny konkretnej sytuacji.

Czy trzeba mieć specjalny, plastikowy kompostownik?

Nie ma ogólnego obowiązku posiadania konkretnego typu czy materiału kompostownika. Liczy się faktyczne kompostowanie bioodpadów oraz spełnienie zasad obowiązujących na terenie danej gminy.

Czy ulga za kompostownik jest taka sama w całej Polsce?

Nie. Wysokość częściowego zwolnienia ustala rada gminy. Dlatego kwota ulgi może różnić się między samorządami.

Kompostownik może obniżyć rachunek, ale nie jest to ulga „na papierze”

Dla właściciela domu jednorodzinnego ulga za kompostowanie może być realnym sposobem na obniżenie opłaty za odpady. W zamian trzeba jednak rzeczywiście kompostować bioodpady i spełniać warunki obowiązujące w danej gminie. Kontrola nie oznacza automatycznie mandatu ani kary. Jeżeli jednak okaże się, że kompostownik został zgłoszony wyłącznie po to, aby płacić mniej, konsekwencje mogą być odczuwalne: utrata zwolnienia, konieczność powrotu do pełnej opłaty, a w określonych przypadkach również grzywna za wykroczenie.

Najważniejsze jest więc jedno: jeżeli korzystamy z ulgi, deklaracja powinna odpowiadać rzeczywistemu sposobowi gospodarowania bioodpadami.

Podstawa prawna

• ustawa z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, w szczególności art. 6k ust. 4a–4c, art. 6m, art. 9u oraz art. 10 ust. 2c;
• ustawa z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 24 § 1.

Nie jest to jednak klasyczne badanie lekarskie. W centrum zainteresowania WZON znajduje się przede wszystkim to, co dana osoba rzeczywiście potrafi zrobić samodzielnie, w czym potrzebuje pomocy, jakiego rodzaju jest ta pomoc i jak często jest potrzebna.

Dlatego przed spotkaniem warto wiedzieć, czego można się spodziewać. Tym bardziej że w ocenie bierze się pod uwagę aż 32 konkretne czynności związane z codziennym funkcjonowaniem.

Sprawdź również: Dieta planetarna dla seniora. „Zakaz mięsa” w szkołach i co to oznacza dla naszego zdrowia

Czym jest ocena punktowa WZON?

Ustalenie poziomu potrzeby wsparcia jest jednym z etapów ubiegania się o świadczenie wspierające. Procedurę prowadzi Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności (WZON). Samo świadczenie wspierające wypłaca natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

To ważne rozróżnienie. WZON nie ustala wysokości świadczenia wspierającego i nie wypłaca pieniędzy. Jego zadaniem jest wydanie decyzji określającej poziom potrzeby wsparcia. Ocena jest dokonywana na podstawie kilku elementów: obserwacji, bezpośredniego wywiadu, oceny funkcjonowania osoby oraz informacji zawartych w kwestionariuszu samooceny. Przepisy przewidują możliwość przeprowadzenia oceny w miejscu stałego pobytu osoby zainteresowanej albo w siedzibie WZON lub innym wyznaczonym miejscu.

Nie jest więc tak, że specjalista patrzy wyłącznie na dokumentację medyczną i na jej podstawie „przyznaje punkty”. Diagnoza i rodzaj niepełnosprawności mają znaczenie, ale ocenie podlega przede wszystkim funkcjonowanie człowieka i jego potrzeba pomocy w konkretnych czynnościach.

Nie chodzi o samą diagnozę. Liczy się codzienne funkcjonowanie

To jedna z najważniejszych rzeczy, które warto zrozumieć przed oceną. Dwie osoby z taką samą diagnozą mogą otrzymać zupełnie różny wynik, jeżeli ich codzienne funkcjonowanie jest inne. Przykładowo jedna osoba po udarze może samodzielnie się ubierać, przygotować prosty posiłek i korzystać z komunikacji miejskiej. Druga, mimo podobnego rozpoznania, może wymagać pomocy przy ubieraniu, przygotowaniu jedzenia, przemieszczaniu się czy przyjmowaniu leków.

Właśnie te różnice mają znaczenie przy ustalaniu poziomu potrzeby wsparcia. Przepisy wskazują, że przy każdej ocenianej czynności bierze się pod uwagę m.in. zdolność do samodzielnego rozpoczęcia czynności, wykonania jej w sposób celowy, efektywny i bezpieczny w standardowym czasie odpowiednim do wieku, a także możliwość kontrolowania czynności od początku do końca. Uwzględnia się również konieczność korzystania z pomocy innej osoby albo technologii wspomagających.

Sprawdź również: Uniwersytet Trzeciego Wieku 2026/2027 – zapisy, terminy, opłaty i zasady

32 czynności, które są oceniane przez WZON

To właśnie tutaj w pierwotnym tekście warto było dokonać największej korekty. Przepisy nie dzielą 32 czynności po prostu na cztery grupy typu „mobilność”, „samoobsługa”, „gospodarstwo domowe” i „relacje społeczne”. Lista jest znacznie bardziej szczegółowa.

Wśród ocenianych czynności znajdują się:

1. zmiana pozycji ciała,
2. poruszanie się w znanym środowisku,
3. poruszanie się w nieznanym środowisku,
4. sięganie, chwytanie i manipulowanie przedmiotami użytkowymi,
5. przemieszczanie się środkami transportu,
6. klasyfikacja docierających bodźców,
7. przekazywanie informacji innym osobom,
8. prowadzenie rozmowy,
9. opanowanie nowej umiejętności praktycznej,
10. koncentrowanie się na czynności,
11. korzystanie z urządzeń i technologii informacyjno-komunikacyjnych,
12. mycie i osuszanie całego ciała,
13. mycie i osuszanie rąk i twarzy,
14. pielęgnowanie poszczególnych części ciała,
15. troska o własne zdrowie,
16. korzystanie z toalety,
17. ubieranie się,
18. jedzenie i picie,
19. stosowanie zalecanych środków terapeutycznych,
20. realizowanie wyborów i decyzji,
21. pozostawanie w domu samemu,
22. nawiązywanie kontaktów,
23. kontrolowanie własnych zachowań i emocji,
24. utrzymywanie kontaktów z bliskimi,
25. tworzenie bliskich relacji z innymi osobami,
26. kupowanie artykułów codziennej potrzeby,
27. przygotowywanie posiłków,
28. dbanie o dom, ubrania i obuwie,
29. dokonywanie transakcji finansowych,
30. rekreacja i organizacja czasu wolnego,
31. załatwianie spraw urzędowych,
32. realizowanie dziennego rozkładu zajęć.

Lista może zaskakiwać. WZON nie ocenia bowiem wyłącznie tego, czy ktoś potrafi wstać z łóżka, umyć się albo przejść kilka metrów. Brane są pod uwagę także kwestie poznawcze, komunikacyjne i społeczne – na przykład korzystanie z telefonu, załatwianie spraw urzędowych, podejmowanie decyzji, pozostawanie samemu w domu czy organizowanie własnego dnia.

Czy wszystkie 32 czynności mają takie samo znaczenie?

Nie do końca. Każdej z 32 czynności przypisana jest waga 4 punktów, ale końcowy wynik nie jest prostym dodaniem wszystkich punktów uzyskanych za każdą czynność. Dla poszczególnych czynności ustala się m.in. rodzaj potrzebnego wsparcia oraz częstotliwość tego wsparcia. Następnie obliczana jest wartość punktowa.

Co szczególnie ważne, końcowy poziom potrzeby wsparcia stanowi suma 25 najwyższych wartości punktowych uzyskanych dla ocenianych czynności. Wynik jest następnie zaokrąglany do pełnej wartości punktowej. To oznacza, że nie każda z 32 ocenionych czynności w identycznym stopniu wpływa na ostateczny wynik.

Jakiego rodzaju pomoc może zostać uwzględniona?

Przepisy wyróżniają cztery rodzaje wymaganego wsparcia:

Wsparcie towarzyszące – obejmuje m.in. potrzebę stymulowania, instruowania, ukierunkowania lub przygotowania elementów potrzebnych do samodzielnego wykonania czynności.

Wsparcie częściowe – oznacza konieczność współpracy z osobą przy częściowym lub całkowitym wykonywaniu czynności albo zapobiegania niebezpiecznym następstwom jej zachowania. Może obejmować także częściową kompensację funkcji organizmu przy wykorzystaniu technologii wspomagających.

Wsparcie pełne – występuje, gdy osoba wymaga całkowitego wyręczenia w danej czynności albo całkowitej kompensacji określonej funkcji organizmu przy wykorzystaniu technologii wspomagających.

Wsparcie szczególne – dotyczy sytuacji, w których potrzebny jest jeden z powyższych rodzajów wsparcia, a dodatkowo konieczne są rozwiązania służące m.in. zapewnieniu bezpieczeństwa własnego lub innych osób w związku z zachowaniami niebezpiecznymi, agresywnymi lub oporującymi.

Istotna jest również częstotliwość pomocy. Przepisy wyróżniają cztery poziomy: czasami, często, bardzo często oraz zawsze. Dlatego samo stwierdzenie „potrzebuję pomocy” może być niewystarczające. Znaczenie ma również to, jakiej pomocy, przy czym i jak często.

Sprawdź również: Wypożyczalnia PFRON 2026. Jaki sprzęt można dostać i kto może skorzystać?

Jak wygląda spotkanie z WZON?

Ocena nie polega na jednym prostym pytaniu ani na badaniu lekarskim. Przepisy przewidują trzy podstawowe elementy czynności oceniających:

1. Obserwacja

Specjaliści obserwują zachowanie i sposób funkcjonowania osoby oraz jej zaangażowanie w wykonywanie czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem.

2. Bezpośredni wywiad

Osoba zainteresowana odpowiada na pytania dotyczące tego, jak radzi sobie z codziennymi czynnościami, w czym potrzebuje pomocy i jak wygląda jej funkcjonowanie.

3. Ocena funkcjonowania

W razie potrzeby osoba może zostać poproszona o wykonanie określonego działania. Ma to pomóc ocenić sposób funkcjonowania i stopień samodzielności. Jeżeli nie można uzyskać potrzebnych informacji bezpośrednio od osoby zainteresowanej, informacje mogą zostać uzyskane od opiekuna faktycznego. Warto więc przygotować się nie tyle do „egzaminu”, ile do rozmowy o zwykłym życiu.

Czy WZON może przeprowadzić ocenę w domu?

Tak. Ustalenie poziomu potrzeby wsparcia może odbyć się w miejscu stałego pobytu osoby zainteresowanej na terenie Polski albo w siedzibie wojewódzkiego zespołu lub w innym wyznaczonym miejscu spełniającym wymagania dostępności. Miejsce oceny nie powinno być więc przedstawiane jako jedna uniwersalna zasada dla całego kraju. W praktyce sposób organizacji wizyt może różnić się między województwami.

Czy podczas wizyty musi być opiekun?

Nie ma podstaw, aby twierdzić, że w każdej sprawie obecność opiekuna jest obowiązkowa. Jest jednak bardzo ważne, aby osoba, która na co dzień rzeczywiście pomaga wnioskodawcy, mogła przekazać informacje, których osoba oceniana nie jest w stanie samodzielnie przedstawić.

Przepisy wprost przewidują możliwość uzyskania informacji od opiekuna faktycznego, gdy nie można uzyskać ich od osoby zainteresowanej. Jeżeli więc osoba z demencją nie pamięta nocnych pobudek, epizodów zagubienia czy sytuacji, w których wymagała interwencji, obecność kogoś, kto zna jej codzienne funkcjonowanie, może mieć duże znaczenie.

Jak przygotować się do oceny WZON?

Najlepszym przygotowaniem nie jest nauczenie się odpowiedzi na pamięć.

Chodzi o to, żeby nie pominąć rzeczywistych problemów z codziennym funkcjonowaniem.

1. Nie przedstawiaj lepszego obrazu niż ten, który istnieje naprawdę

Wiele osób ma naturalną tendencję do mówienia: „jakoś sobie radzę”. To może być problemem.

Jeżeli ktoś potrzebuje pomocy przy kąpieli, ale odpowiada jedynie „myję się sam”, nie pokazuje pełnego obrazu sytuacji. Warto mówić konkretnie:

• czy ktoś musi przygotować kąpiel,
• czy potrzebna jest asekuracja przy wejściu do wanny,
• czy trzeba pomagać przy myciu pleców lub nóg,
• czy istnieje ryzyko upadku,
• czy po kilku minutach osoba nie jest w stanie kontynuować czynności.

Nie chodzi jednak o przedstawianie wyłącznie „najgorszego dnia”. Przepisy wymagają oceny rzeczywistej zdolności do wykonywania czynności, w tym jej bezpiecznego, efektywnego wykonywania w standardowym czasie, z uwzględnieniem wieku. Dlatego najlepiej opisywać typowe funkcjonowanie oraz rzeczywistą częstotliwość występowania trudności, a nie celowo wybierać wyłącznie skrajne przypadki.

2. Przygotuj informacje o tym, kto i w czym pomaga

Zamiast ogólnego stwierdzenia „żona mi pomaga”, lepiej wiedzieć, co dokładnie oznacza ta pomoc. Na przykład: „Żona przygotowuje mi leki i przypomina o ich przyjęciu”. „Córka robi zakupy, ponieważ nie jestem w stanie samodzielnie korzystać z komunikacji i nosić zakupów”. „Przy kąpieli potrzebuję asekuracji, ponieważ mam problemy z utrzymaniem równowagi”. „Nie zostaję sam w domu przez całą dobę”. Takie informacje odnoszą się bezpośrednio do czynności, które są przedmiotem oceny.

3. Zabierz najważniejszą dokumentację

Dokumentacja medyczna może pomóc przedstawić stan zdrowia i jego konsekwencje funkcjonalne.

Warto mieć uporządkowane najważniejsze:

• wypisy ze szpitala,
• wyniki istotnych badań,
• dokumentację leczenia specjalistycznego,
• informacje o rehabilitacji,
• opinie dotyczące funkcjonowania, jeśli takie zostały wydane,
• aktualne informacje o stosowanym leczeniu.

Nie oznacza to jednak, że liczba dokumentów automatycznie przekłada się na liczbę punktów. Ocena poziomu potrzeby wsparcia opiera się przede wszystkim na ustaleniu funkcjonowania osoby w ramach określonej procedury, a nie na prostym przeliczaniu diagnoz na punkty.

4. Warto wcześniej przeanalizować 32 czynności

To może być znacznie bardziej pomocne niż tworzenie ogólnej listy chorób. Przejdźcie wspólnie przez pytania:

• Czy osoba samodzielnie wstaje i zmienia pozycję?
• Czy może poruszać się po domu bez pomocy?
• Czy potrafi wyjść w nieznane miejsce?
• Czy korzysta samodzielnie z telefonu?
• Czy potrafi zrozumieć i przekazać informacje?
• Czy samodzielnie się myje i ubiera?
• Czy korzysta z toalety?
• Czy pamięta o lekach?
• Czy potrafi podejmować decyzje dotyczące własnych spraw?
• Czy może zostać sama w domu przez dobę?
• Czy potrafi zrobić zakupy?
• Czy przygotuje posiłek?
• Czy może załatwić sprawę w urzędzie?
• Czy potrafi zaplanować i zrealizować swój dzień?

Takie przygotowanie pozwala uporządkować fakty i ograniczyć ryzyko, że podczas stresującej rozmowy zapomni się o istotnej trudności.

5. Nie próbuj „zdawać egzaminu”

Ocena funkcjonowania nie jest konkursem sprawności. Nie ma sensu specjalnie wykonywać czynności szybciej niż zwykle tylko po to, żeby pokazać, że „jeszcze można”. Z drugiej strony nie należy również celowo pogarszać swojego zachowania.

Najbardziej pomocny jest naturalny i zgodny z rzeczywistością obraz codziennego funkcjonowania. Przepisy pozwalają na obserwację oraz polecenie wykonania określonych działań właśnie po to, aby zespół mógł ocenić rzeczywiste funkcjonowanie osoby.

Czy warto prowadzić dzienniczek przez kilka dni?

Tak, ale nie jest to formalny dokument wymagany przez przepisy. Krótki dzienniczek może być po prostu praktyczną pomocą przed spotkaniem. Można przez kilka dni zapisywać sytuacje, w których potrzebna była pomoc: kąpiel, ubieranie, przygotowanie posiłku, przyjmowanie leków, wyjście z domu, zakupy, korzystanie z telefonu czy załatwienie sprawy.

W przypadku osoby z zaburzeniami pamięci warto również zapisywać sytuacje, których sama osoba może później nie pamiętać. Nie należy jednak tworzyć takiego dzienniczka po to, aby „nazbierać punktów”. Jego funkcją jest uporządkowanie informacji o rzeczywistym funkcjonowaniu.

Ile punktów trzeba mieć, aby otrzymać świadczenie wspierające?

Minimum to 70 punktów.

Poziom potrzeby wsparcia ustalany jest w skali od 0 do 100 punktów. Od 1 stycznia 2026 r. świadczenie wspierające jest dostępne również dla osób, którym ustalono poziom potrzeby wsparcia od 70 do 77 punktów. Wcześniej dostęp do świadczenia był rozszerzany stopniowo na kolejne przedziały punktowe.

Wysokość świadczenia zależy od wyniku:

Procenty wynikają z ustawy o świadczeniu wspierającym. Sama kwota w złotych zmienia się wraz z wysokością renty socjalnej, dlatego w artykule evergreen bezpieczniej posługiwać się procentami.

Co zrobić, jeśli wynik WZON jest zbyt niski?

Jeżeli osoba zainteresowana nie zgadza się z decyzją ustalającą poziom potrzeby wsparcia, może złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do wojewódzkiego zespołu. Termin wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

Jeżeli również decyzja wydana po ponownym rozpatrzeniu nie będzie satysfakcjonująca, można skierować sprawę do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem WZON, który wydał decyzję. Termin wynosi miesiąc od dnia doręczenia decyzji. To ważna różnica w stosunku do pierwotnego tekstu: nie jest prawidłowe napisanie, że od pierwszej decyzji WZON od razu odwołujemy się do sądu. Najpierw przewidziano wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez WZON.

Czy demencja albo choroba psychiczna może dać wysoki wynik?

Może, ale nie ma jednej zasady typu „konkretna choroba = określona liczba punktów”. To właśnie byłoby sprzeczne z ideą całej procedury. Osoba z chorobą otępienną może mieć stosunkowo dobrą sprawność ruchową, a jednocześnie wymagać znacznej pomocy przy podejmowaniu decyzji, przyjmowaniu leków, organizowaniu dnia, pozostawaniu samej w domu, kontaktach społecznych czy zapewnieniu bezpieczeństwa.

Podobnie osoba z niepełnosprawnością psychiczną może fizycznie wykonywać wiele czynności, ale potrzebować wsparcia w ich inicjowaniu, organizowaniu lub bezpiecznym wykonywaniu. Przepisy wprost przewidują ocenę zdolności w odniesieniu do niepełnosprawności fizycznej, psychicznej, intelektualnej i sensorycznej. Dlatego nie można uczciwie powiedzieć, że „Alzheimer daje 90 punktów” albo „choroba psychiczna daje wysoką punktację”. Wynik jest indywidualny.

Czy WZON ocenia również osoby, które są sprawne fizycznie?

Tak. Lista 32 czynności pokazuje, że system obejmuje znacznie więcej niż sprawność ruchową. Oceniane są m.in. komunikacja, koncentracja, korzystanie z technologii, podejmowanie decyzji, kontrolowanie zachowania, pozostawanie samemu w domu czy organizowanie dnia. Dlatego osoba, która samodzielnie chodzi, może jednocześnie mieć istotną potrzebę wsparcia z powodu ograniczeń psychicznych, intelektualnych lub sensorycznych.

Czy do WZON trzeba przynieść wszystkie dokumenty medyczne?

Nie warto mylić dwóch rzeczy: dokumentacji potwierdzającej stan zdrowia i samej oceny funkcjonowania. Dokumentacja może być przydatna, ale najważniejsze jest rzetelne przedstawienie tego, jak niepełnosprawność wpływa na codzienne życie. Ważnym elementem procedury jest również kwestionariusz samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem. Wniosek o wydanie decyzji składa się do właściwego WZON, a do wniosku dołącza się ten kwestionariusz.

Dlatego przygotowania najlepiej zacząć właśnie od niego i od przeanalizowania własnego funkcjonowania, zamiast ograniczać się do kompletowania wyników badań.

Najważniejsze wnioski przed oceną WZON

Ocena poziomu potrzeby wsparcia może wyglądać stresująco, ale jej założenie jest stosunkowo proste: ustalić, w jakim stopniu dana osoba jest samodzielna w codziennym życiu i jakiego wsparcia potrzebuje. Nie trzeba więc uczyć się odpowiedzi na pamięć.

Warto natomiast:

• dokładnie przeanalizować 32 oceniane czynności,
• opisywać rzeczywiste funkcjonowanie, a nie samą diagnozę,
• mówić, kto i w czym pomaga na co dzień,
• wskazywać, jak często pomoc jest potrzebna,
• nie ukrywać problemów z bezpieczeństwem,
• zabrać istotną dokumentację medyczną,
• przygotować się na pytania dotyczące zwykłego dnia,
• w razie potrzeby skorzystać z pomocy opiekuna faktycznego.

Najważniejsze jest jedno: nie próbować wypaść ani lepiej, ani gorzej, niż wygląda rzeczywistość. W tej procedurze liczy się nie to, jak brzmi nazwa choroby i nie to, jak dobrze ktoś poradzi sobie przez kilka minut podczas spotkania, ale jak naprawdę funkcjonuje na co dzień.

Źródła

• Ustawa z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym – tekst aktu prawnego.
• Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia.
• Mazowiecki Urząd Wojewódzki – informacje dotyczące ustalania poziomu potrzeby wsparcia.
• Urzędy wojewódzkie – informacje dotyczące świadczenia wspierającego i procedury odwoławczej.

Rok akademicki 2026/2027 właśnie się rozpoczyna, a w wielu UTW trwają zapisy nowych słuchaczy. Nie ma jednak jednego ogólnopolskiego terminu rekrutacji ani jednej stawki opłat. Każdy uniwersytet ustala własne zasady, dlatego przed zapisaniem się trzeba sprawdzić informacje konkretnej placówki.

Według najnowszych danych Głównego Urzędu Statystycznego w roku akademickim 2024/2025 w Polsce działało 747 Uniwersytetów Trzeciego Wieku, a uczestniczyło w nich 125,9 tys. osób. To pokazuje skalę zjawiska – UTW nie są już niewielką inicjatywą dla garstki zainteresowanych, ale stałym elementem edukacji i aktywności osób starszych.

Sprawdź również: Darmowa tomografia płuc na NFZ. NDTK od października 2026 – sprawdź, czy się kwalifikujesz

Czym właściwie jest Uniwersytet Trzeciego Wieku?

UTW nie jest szkołą wyższą w takim znaczeniu jak zwykłe studia. Słuchacz nie zdobywa tytułu licencjata czy magistra, nie zdaje egzaminów końcowych i nie musi mieć matury. Ideą jest przede wszystkim edukacja, rozwijanie zainteresowań i aktywizacja społeczna osób starszych. W zależności od placówki można uczestniczyć między innymi w wykładach, lektoratach językowych, zajęciach komputerowych, warsztatach artystycznych, zajęciach ruchowych, spotkaniach z ekspertami, wycieczkach czy wydarzeniach kulturalnych.

Oferta potrafi być bardzo różna. Jeden UTW może skupiać się przede wszystkim na wykładach i spotkaniach, inny zaoferuje kilkadziesiąt sekcji tematycznych. Przykładowo Sopocki Uniwersytet Trzeciego Wieku deklaruje 45 kierunków zajęć i 160 godzin zajęć tygodniowo. Dlatego przed zapisaniem się warto zajrzeć na stronę wybranej placówki i sprawdzić nie tylko termin rekrutacji, ale również program.

Ile jest Uniwersytetów Trzeciego Wieku w Polsce?

Najnowsze dane GUS pochodzą z badania za rok akademicki 2024/2025. Wzięło w nim udział 747 Uniwersytetów Trzeciego Wieku, w tym 309 działających w formie stowarzyszeń. W zajęciach uczestniczyło 125,9 tys. słuchaczy.

Wśród słuchaczy zdecydowanie przeważają kobiety – stanowiły 82,5 proc. wszystkich uczestników. Najliczniejszą grupą wiekową były osoby w wieku 70–79 lat, które stanowiły 45,7 proc. słuchaczy. GUS podał również, że 92,7 proc. uczestników miało status emeryta. Te liczby pokazują też, dlaczego nie warto traktować UTW wyłącznie jako „studiów dla emerytów”. W praktyce jest to znacznie szersza forma aktywności – edukacyjnej, kulturalnej, społecznej i często również fizycznej.

Kiedy są zapisy na rok akademicki 2026/2027?

Nie ma jednego terminu obowiązującego wszystkie UTW w Polsce. Część placówek zaczyna rekrutację już w wakacje, inne dopiero we wrześniu. Niektóre przyjmują zgłoszenia do określonego dnia, a inne prowadzą nabór do wyczerpania miejsc.

Przykłady aktualnych terminów pokazują, jak bardzo mogą się one różnić.

W przypadku Kazimierzowskiego UTW w Bydgoszczy oficjalna rekrutacja trwa od 1 do 30 września. Do zapisów potrzebne są kwestionariusz osobowy i podanie o przyjęcie, a fotografia jest dobrowolna. Opłata wynosi 100 zł za semestr.

Sopocki UTW podał z kolei, że zapisy na rok 2026/2027 rozpoczęły się 4 września i trwają przez cały wrzesień, we wtorki i piątki w godzinach 9:00–14:00.

W Pruszkowie zapisy na nowy rok akademicki rozpoczęły się już na początku sierpnia, a nabór dla nowych słuchaczy ruszył 17 sierpnia.

Nie warto więc czekać do końca września z założeniem, że każdy UTW będzie wtedy jeszcze przyjmował nowych słuchaczy. W części placówek liczba miejsc może być ograniczona, a zasady rekrutacji są ustalane lokalnie.

Kto może zapisać się na UTW?

Nie istnieje jedna ustawa określająca jednolite wymagania dla wszystkich Uniwersytetów Trzeciego Wieku. To konkretna placówka określa w swoim regulaminie, kto może zostać słuchaczem. W praktyce spotyka się między innymi kryterium wieku, status emeryta lub rencisty, zamieszkanie na określonym terenie albo inne wymagania zapisane w regulaminie.

Dlatego nie można powiedzieć, że każdy UTW przyjmuje osoby od 50. roku życia albo że trzeba mieć ukończone 60 lat. W jednej placówce próg może być inny niż w drugiej. Co ciekawe, według najnowszych danych GUS status emeryta lub rencisty był jednym z kryteriów przyjęcia wskazywanych przez 46,3 proc. badanych UTW, ale nie oznacza to, że jest to uniwersalny warunek obowiązujący w całym kraju. Najlepiej przed zapisaniem sprawdzić regulamin konkretnego uniwersytetu.

Sprawdź również: Czy Polacy dopłacają do emerytur cudzoziemców?

Czy trzeba mieć maturę albo wyższe wykształcenie?

Nie ma ogólnopolskiego wymogu posiadania matury czy dyplomu studiów wyższych. UTW nie prowadzą rekrutacji na studia w rozumieniu szkolnictwa wyższego. Zwykle nie ma egzaminów wstępnych, a o przyjęciu decyduje spełnienie warunków określonych przez daną placówkę i – jeśli obowiązuje limit – dostępność miejsc. Nie należy jednak zakładać, że wszystkie UTW mają identyczne zasady. To statut i regulamin konkretnej placówki rozstrzygają, kto może zostać słuchaczem.

Jak wyglądają zapisy na Uniwersytet Trzeciego Wieku?

Formalności zazwyczaj nie są skomplikowane. Najczęściej trzeba:

1. wypełnić deklarację, podanie albo kwestionariusz osobowy,
2. podać dane potrzebne do rejestracji,
3. wybrać interesujące zajęcia lub sekcje, jeśli placówka wymaga takiego wyboru już przy zapisie,
4. uiścić wymaganą opłatę,
5. w niektórych przypadkach dostarczyć fotografię do legitymacji.

Zakres wymaganych dokumentów może się różnić. Dobrym przykładem jest Kazimierzowski UTW w Bydgoszczy. Tam potrzebne są kwestionariusz osobowy i podanie o przyjęcie, natomiast zdjęcie nie jest obowiązkowe. Dokumenty można złożyć osobiście, przez inną osobę albo przesłać ich skany. Nie ma więc sensu kompletować z góry zdjęć, zaświadczeń lekarskich czy innych dokumentów tylko dlatego, że wymaga ich inny UTW. Najpierw trzeba sprawdzić zasady wybranej placówki.

Ile kosztuje Uniwersytet Trzeciego Wieku?

Tutaj również nie ma jednej ogólnopolskiej ceny. Opłaty zależą od organizatora, liczby zajęć, sposobu finansowania placówki oraz tego, czy dodatkowe sekcje są wliczone w podstawową opłatę.

Przykłady pokazują różnicę:

Kazimierzowski UTW w Bydgoszczy pobiera w roku akademickim 2026/2027 100 zł za semestr. Dla porównania, niektóre uniwersytety działające przy uczelniach pobierają wyższe opłaty. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu informuje o opłacie 230 zł za semestr zimowy 2026/2027. Jeszcze inny model stosuje UTW AWF we Wrocławiu, gdzie koszt uczestnictwa w zajęciach wynosi 300 zł za semestr, a dodatkowo pobierana jest opłata za postępowanie rekrutacyjne w wysokości 50 zł. Nie oznacza to oczywiście, że wszystkie UTW kosztują 100, 230 czy 300 zł. Te przykłady pokazują po prostu, że nie ma jednej stawki dla całej Polski.

Przed zapisaniem warto sprawdzić:

• opłatę za cały semestr lub rok,
• czy wykłady są w niej zawarte,
• czy lektoraty są dodatkowo płatne,
• czy zajęcia sportowe wymagają osobnej opłaty,
• czy wycieczki i wyjazdy są finansowane osobno.

Czy UTW jest bezpłatny?

Czasami można znaleźć bezpłatne zajęcia dla seniorów organizowane przez biblioteki, domy kultury, samorządy czy inne instytucje. Nie należy jednak automatycznie utożsamiać ich z bezpłatnym UTW. Koszt uczestnictwa w UTW zależy od konkretnej placówki. Część uniwersytetów pobiera niewielkie opłaty, inne są droższe, a dodatkowe zajęcia mogą być płatne osobno. Również twierdzenie, że wszystkie UTW działają jako „non-profit i pobierają wyłącznie symboliczną opłatę”, jest zbyt dużym uproszczeniem. GUS pokazuje, że UTW mają różne formy organizacyjno-prawne i różne źródła finansowania.

Czy UTW są dofinansowywane?

Tak, ale również tutaj nie ma jednego mechanizmu finansowania wszystkich uniwersytetów. UTW mogą działać w strukturach uczelni, samorządowych instytucji kultury czy jako stowarzyszenia. W zależności od formy organizacyjnej mogą korzystać z różnych źródeł finansowania. Państwo prowadzi również programy wspierające aktywność osób starszych.

W 2026 roku funkcjonuje m.in. program „Aktywni”, którego część „Aktywny Senior” jest przeznaczona na upowszechnianie sportu wśród osób 55+. Na zadanie to Ministerstwo Sportu i Turystyki przyznało operatorowi krajowemu 15 mln zł. Nie oznacza to jednak, że pieniądze te są automatycznie przekazywane wszystkim UTW. Podobnie nie należy zakładać, że każda placówka otrzymuje dofinansowanie z PFRON czy programów rządowych. Sposób finansowania trzeba sprawdzić dla konkretnego uniwersytetu.

Jakie zajęcia można znaleźć na UTW?

Oferta zależy od miejsca, ale możliwości jest znacznie więcej niż same wykłady.

Popularne są między innymi:

• języki obce,
• historia i historia sztuki,
• psychologia,
• literatura,
• muzyka i śpiew,
• malarstwo i rękodzieło,
• fotografia,
• informatyka,
• obsługa smartfona i internetu,
• zajęcia dotyczące nowych technologii,
• gimnastyka i inne zajęcia ruchowe,
• turystyka i wycieczki,
• spotkania z lekarzami, naukowcami i przedstawicielami różnych zawodów.

Niektóre placówki idą jeszcze dalej. UTW AWF Warszawa organizuje na przykład warsztaty dotyczące sztucznej inteligencji i obsługi smartfona. We wrześniu 2026 roku udział w tych warsztatach był bezpłatny, choć liczba miejsc była ograniczona. To dobry przykład tego, jak zmienia się oferta UTW. Coraz częściej nie chodzi już tylko o historię, literaturę czy sztukę, ale także o rzeczy, z którymi seniorzy spotykają się na co dzień.

Czy trzeba chodzić na wszystkie zajęcia?

Zazwyczaj nie. Słuchacz wybiera interesujące go wykłady i sekcje zgodnie z zasadami obowiązującymi w danej placówce. Nie ma sensu zapisywać się na zajęcia, które nas nie interesują, tylko dlatego, że znajdują się w programie. Trzeba jednak pamiętać, że poszczególne sekcje mogą mieć własne limity miejsc albo dodatkowe opłaty.

Dotyczy to szczególnie zajęć wymagających sali, sprzętu lub prowadzenia w niewielkich grupach, na przykład języków obcych, zajęć sportowych czy warsztatów komputerowych.

Czy można dołączyć w trakcie roku?

Czasami tak. Niektóre UTW prowadzą wyłącznie rekrutację na początku roku akademickiego, inne dopuszczają zapisy uzupełniające, jeśli pozostały wolne miejsca.

Dlatego osoba, która przegapi wrześniowy termin, nie musi od razu zakładać, że musi czekać do następnego roku. Najlepiej skontaktować się z sekretariatem wybranego UTW i zapytać o wolne miejsca. Zasady mogą być różne nawet w obrębie jednego miasta.

Czy legitymacja UTW daje zniżki na pociągi albo komunikację miejską?

Nie daje automatycznie takich samych ulg jak legitymacja studenta. Samo bycie słuchaczem UTW nie oznacza uzyskania ustawowej ulgi studenckiej. Ewentualne zniżki mogą wynikać z innych uprawnień – na przykład wieku seniora – albo z lokalnych programów i umów.

Legitymacja słuchacza może natomiast być wykorzystywana w ramach konkretnych ofert przygotowanych przez instytucje kultury, obiekty sportowe czy partnerów danego UTW. Zależy to jednak od konkretnej placówki i rodzaju zniżki. Nie należy więc traktować legitymacji UTW jako odpowiednika legitymacji studenckiej.

Czy na UTW można nauczyć się obsługi komputera i smartfona?

Tak i jest to obecnie jedna z bardziej praktycznych części oferty wielu uniwersytetów. Zajęcia mogą obejmować podstawową obsługę komputera, korzystanie z internetu, bankowość elektroniczną, bezpieczeństwo w sieci, obsługę smartfona czy korzystanie z nowych technologii. Warto sprawdzić program przed zapisaniem się, ponieważ zakres zajęć może być bardzo różny. Dla jednej osoby przydatny będzie kurs podstawowej obsługi telefonu, dla innej warsztaty dotyczące sztucznej inteligencji.

Czy UTW jest tylko dla emerytów?

Nie można tak powiedzieć o wszystkich placówkach. Wiele UTW rzeczywiście kieruje ofertę głównie do emerytów i osób starszych, ale warunki przyjęcia ustala konkretny uniwersytet. Najnowsze dane GUS pokazują, że 92,7 proc. słuchaczy UTW miało status emeryta, ale nie oznacza to, że jest to powszechny wymóg ustawowy.

Dlatego osoba, która nie pobiera jeszcze emerytury, ale chce korzystać z zajęć UTW, powinna sprawdzić regulamin wybranej placówki.

Czy warto zapisać się na UTW?

Dla części osób największą wartością nie będzie nawet konkretny wykład czy kurs językowy, ale regularny rytm spotkań i możliwość poznania ludzi o podobnych zainteresowaniach. Przejście na emeryturę często oznacza nagłą zmianę codziennego trybu życia. Znika praca, kontakty ze współpracownikami i wiele obowiązków, które przez lata porządkowały tydzień. UTW może w pewnym stopniu wypełnić tę lukę, jednocześnie dając coś więcej niż samo spędzanie czasu. Nie trzeba jednak traktować UTW jak obowiązku. Można wybrać kilka zajęć, które naprawdę nas interesują – na przykład język, historię, informatykę czy gimnastykę – i zrezygnować z reszty.

UTW 2026/2027 – co zrobić, jeśli chcesz się zapisać?

Najprościej zacząć od znalezienia placówki działającej w swoim mieście lub najbliższej okolicy. Następnie trzeba sprawdzić jej stronę internetową albo skontaktować się z sekretariatem.

Przed zapisaniem warto sprawdzić cztery rzeczy:

1. Termin rekrutacji – może być krótszy, niż się wydaje.

2. Warunki przyjęcia – przede wszystkim wiek, miejsce zamieszkania i ewentualny status emeryta lub rencisty.

3. Opłaty – zarówno podstawowe, jak i te za dodatkowe zajęcia.

4. Program – bo właśnie oferta zajęć będzie miała największe znaczenie podczas całego roku.

Warto zrobić to możliwie szybko. We wrześniu wiele UTW właśnie rozpoczyna kolejny nabór, a najbardziej popularne sekcje mogą mieć ograniczoną liczbę miejsc.

Najważniejsze informacje w skrócie

• W roku akademickim 2024/2025 GUS odnotował 747 UTW i 125,9 tys. słuchaczy.
• Nie ma jednego ogólnopolskiego terminu zapisów na UTW.
• Nie ma też jednej ceny za udział w zajęciach.
• Wymagania dotyczące wieku i dokumentów ustala konkretna placówka.
• Zwykle nie trzeba mieć matury ani wyższego wykształcenia.
• Oferta może obejmować zarówno wykłady, jak i języki, informatykę, smartfony, sport, sztukę czy wycieczki.
• Legitymacja UTW nie jest tym samym co legitymacja studencka i nie daje automatycznie ulg studenckich.
• Jeśli zabraknie miejsca we wrześniu, warto zapytać o rekrutację uzupełniającą.

Rok akademicki na UTW może więc wyglądać zupełnie inaczej niż tradycyjne studia. Nie ma egzaminów i ocen, a nauka jest przede wszystkim pretekstem do rozwijania własnych zainteresowań i pozostawania aktywnym. Dla jednych będzie to historia lub język obcy, dla innych gimnastyka, komputer, fotografia albo zwykła kawa po wykładzie z grupą znajomych. I właśnie ta różnorodność jest jedną z największych zalet Uniwersytetów Trzeciego Wieku.

Mimo to dane ZUS pokazują coś bardzo konkretnego: na obecnym etapie cudzoziemcy wpłacają do polskiego systemu znacznie więcej w składkach emerytalno-rentowych, niż ZUS wypłaca im w postaci tych świadczeń. Na koniec czerwca 2026 roku w ZUS było już około 1,34 mln cudzoziemców. Stanowili oni 8,2 proc. wszystkich osób ubezpieczonych w Polsce. Największą grupę stanowili obywatele Ukrainy. Skąd więc wzięły się popularne twierdzenia, że cudzoziemcy mogą łatwo uzyskać polską emeryturę albo że polski podatnik finansuje ich świadczenia za lata pracy za granicą? Sprawdzamy najczęściej powtarzane mity.

Sprawdź również: Emerytury groszowe do zmiany? Prezes ZUS proponuje wypłaty raz w roku

Cudzoziemcy w ZUS. Ilu ich jest?

Z danych ZUS za pierwsze półrocze 2026 roku wynika, że na koniec czerwca w ubezpieczeniach emerytalnym i rentowych było zgłoszonych ponad 16,2 mln osób. Cudzoziemcy stanowili 8,2 proc. tej grupy, czyli około 1,34 mln osób.

Najliczniejszą grupą byli obywatele Ukrainy – około 901 tys. osób. To 67,2 proc. wszystkich cudzoziemców ubezpieczonych w ZUS. Drugą grupę stanowili obywatele Białorusi – około 143,8 tys. osób, czyli około 10,7 proc. cudzoziemców. To już na tyle duża grupa, że jej obecność w polskim systemie ubezpieczeń ma znaczenie.

Cudzoziemcy wpłacają miliardy do ZUS. Ile dokładnie?

Tutaj mamy już konkretne dane, a nie tylko szacunki. Z raportu ZUS „Cudzoziemcy w polskim systemie ubezpieczeń społecznych 2025” wynika, że w całym 2025 roku roczny przypis składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za cudzoziemców wyniósł 21,5 mld zł. Dla porównania, w tym samym roku łączny przypis składek na ubezpieczenia społeczne wyniósł około 377,2 mld zł. Oznacza to, że na cudzoziemców przypadało około 5,7 proc. całego przypisu składek.

To niemało. Zwłaszcza że jeszcze w 2017 roku roczny przypis składek emerytalno-rentowych za cudzoziemców wynosił około 3 mld zł. W ciągu kilku lat kwota wzrosła więc wielokrotnie. Jeszcze ciekawiej wyglądają dane dotyczące wypłat.

W 2025 roku ZUS wypłacił cudzoziemcom:

• 288,5 mln zł emerytur,
• 376,1 mln zł łącznie emerytur, rent rodzinnych i rent z tytułu niezdolności do pracy.

Dla porównania, wszystkie wydatki na emerytury i renty w ZUS wyniosły w tym czasie około 404 mld zł. Oznacza to, że świadczenia emerytalno-rentowe wypłacone cudzoziemcom stanowiły około 0,09 proc. całej kwoty wydanej na emerytury i renty. Różnica między wpływami a wypłatami jest więc bardzo wyraźna. 21,5 mld zł składek wobec 376,1 mln zł świadczeń oznacza, że wartość przypisu składek była ponad 57 razy większa niż wydatki na trzy wymienione grupy świadczeń.

Nie oznacza to jednak, że można powiedzieć: „ZUS zarobił na cudzoziemcach 21,1 mld zł”. To byłoby zbyt duże uproszczenie. Dzisiejsze składki finansują obecny system, ale osoby, które je odprowadzają, będą w przyszłości nabywać własne prawa emerytalne. Dzisiejsza różnica między wpłatami i wypłatami nie jest więc ostatecznym bilansem całego życia zawodowego tych osób. Jest natomiast bardzo konkretną informacją o tym, jak wygląda sytuacja finansowa systemu w obecnym momencie. I tutaj trudno przejść obok niej obojętnie.

Sprawdź również: Bezpieczni 60+ 2026. Harmonogram warsztatów, miejsca i zapisy

Czy cudzoziemcy są dla ZUS obciążeniem?

Dane za 2025 rok nie pokazują tego w taki sposób. Wręcz przeciwnie. W swoim raporcie ZUS stwierdził, że ubezpieczeni cudzoziemcy „niewątpliwie poprawiają sytuację finansową ubezpieczeń społecznych w Polsce”. Nie oznacza to oczywiście, że cudzoziemcy nigdy nie będą dla systemu kosztem. Każdy ubezpieczony, który dziś pracuje, w przyszłości może pobierać emeryturę lub inne świadczenie.

Ale na obecnym etapie zdecydowanie więcej cudzoziemców płaci składki, niż pobiera emerytury i renty. W grudniu 2025 roku ZUS wypłacał cudzoziemcom łącznie około 27,4 tys. świadczeń emerytalnych i rentowych. W tej liczbie było około 24,3 tys. emerytur, 1,2 tys. rent z tytułu niezdolności do pracy oraz 1,9 tys. rent rodzinnych. Te 27,4 tys. świadczeń stanowiło około 0,32 proc. wszystkich świadczeń emerytalno-rentowych wypłacanych przez ZUS. Warto przy tym pamiętać, że liczba cudzoziemców ubezpieczonych w Polsce przekracza już milion osób. Na koniec czerwca 2026 roku było ich około 1,34 mln. Różnica jest więc ogromna.

Skąd bierze się tak duża różnica?

Przede wszystkim ze struktury wiekowej cudzoziemców pracujących w Polsce. Większość z nich to osoby w wieku aktywności zawodowej, które dopiero budują swój staż ubezpieczeniowy. To oznacza, że dzisiejsza sytuacja jest dość naturalna: zdecydowana większość tej grupy odprowadza składki, a stosunkowo niewielka część pobiera już emerytury. Nie jest to żaden specjalny przywilej. Po prostu osoby, które przyjechały do Polski jako pracownicy, są dziś przede wszystkim na etapie pracy, a nie pobierania świadczeń.

MIT: „Wystarczy jeden dzień pracy w Polsce, żeby dostać emeryturę minimalną”

To jeden z najczęściej powtarzanych mitów. Jest w nim jednak ziarenko prawdy, które zostało mocno zniekształcone. W przypadku osób urodzonych po 31 grudnia 1948 roku do uzyskania prawa do emerytury w nowym systemie wystarczy co do zasady osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego i podleganie ubezpieczeniu emerytalnemu choćby przez jeden dzień. Ale jeden dzień nie daje prawa do emerytury minimalnej.

To dwie zupełnie różne kwestie. Jeżeli ktoś przepracuje w Polsce jeden dzień i odprowadzi od tego wynagrodzenia składkę, a następnie osiągnie wiek emerytalny, może powstać prawo do polskiej emerytury. Jej wysokość będzie jednak wynikała ze zgromadzonych składek. Przy tak krótkim okresie ubezpieczenia świadczenie będzie oczywiście bardzo niskie. Aby emerytura została podwyższona do poziomu najniższego świadczenia, trzeba spełnić dodatkowe warunki dotyczące stażu ubezpieczeniowego.

Co do zasady chodzi o 20 lat stażu dla kobiety i 25 lat dla mężczyzny. Dlatego zdanie „cudzoziemiec przepracuje jeden dzień i dostanie polską emeryturę minimalną” jest nieprawdziwe. Prawdziwe jest jedynie to, że w nowym systemie nawet bardzo krótki okres ubezpieczenia może mieć znaczenie dla samego prawa do emerytury.

Sprawdź również: ZUS ma powody do zadowolenia? FUS zebrał 205 mld zł ze składek

MIT: „ZUS wypłaca Ukraińcowi emeryturę za lata przepracowane na Ukrainie”

Nie. Polska i Ukraina mają umowę o zabezpieczeniu społecznym obowiązującą od 1 stycznia 2014 roku. Jeżeli dana osoba pracowała w obu państwach, przepisy pozwalają w określonych sytuacjach uwzględniać okresy ubezpieczenia z obu krajów przy ustalaniu prawa do świadczenia. Nie oznacza to jednak, że ZUS przejmuje wypłatę za całą karierę zawodową takiej osoby. Zasada jest inna.

Polska wypłaca świadczenie za polskie okresy ubezpieczenia, a ukraińska instytucja wypłaca świadczenie za okresy ubezpieczenia na Ukrainie. Jedna osoba może więc otrzymywać świadczenia z obu państw. Nie ma tutaj mechanizmu, w którym polski ZUS finansuje ukraińską emeryturę za lata przepracowane na Ukrainie.

MIT: „Każdy Ukrainiec może dostać polską emeryturę minimalną”

Także nie. Obywatelstwo ukraińskie samo w sobie nie daje prawa do polskiej emerytury minimalnej. Jeżeli do ustalenia prawa do świadczenia wykorzystuje się zasady wynikające z umowy międzynarodowej, znaczenie mogą mieć również okresy ubezpieczenia przebyte na Ukrainie. Nie oznacza to jednak automatycznej wypłaty minimum z polskiego ZUS. W przypadku podwyższenia świadczenia do poziomu minimum znaczenie mają między innymi wymagany staż – 20 lat dla kobiety i 25 lat dla mężczyzny – oraz warunki dotyczące miejsca zamieszkania.

W określonych przypadkach przy ustalaniu podwyższenia uwzględniane są także świadczenia z drugiego państwa. Nie jest więc tak, że osoba przepracowała krótki czas w Polsce, a następnie automatycznie otrzymuje od ZUS pełną polską emeryturę minimalną.

MIT: „Ukrainiec dostaje pełne polskie minimum dzięki latom pracy na Ukrainie”

To bardziej precyzyjna wersja wcześniejszego mitu, ale również wymaga wyjaśnienia. Umowa między Polską a Ukrainą może pozwolić na uwzględnienie okresów ubezpieczenia z obu państw przy ustalaniu prawa do świadczenia. Nie oznacza to jednak, że ukraińskie lata pracy stają się polskimi składkami.

Każde państwo zachowuje odpowiedzialność za swoją część świadczenia. Jeżeli okresy ubezpieczenia są uwzględniane łącznie, może to pomóc spełnić warunki niezbędne do uzyskania świadczenia. Sama wysokość polskiej emerytury jest jednak związana z polskimi okresami ubezpieczenia i podstawą wymiaru składek w Polsce. W przypadku osób objętych umową ZUS wyraźnie wskazuje, że za okresy pracy na Ukrainie świadczenie wypłaca ukraińska instytucja.

Co w takim razie daje umowa Polski z Ukrainą?

Jej celem nie jest rozdawanie dodatkowych emerytur. Chodzi o rozwiązanie problemu osób, które w ciągu życia zawodowego pracowały w obu państwach. Bez odpowiednich zasad osoba, która przez część życia pracowała w Polsce, a część na Ukrainie, mogłaby mieć problem ze spełnieniem wymaganego okresu ubezpieczenia w jednym państwie. Umowa pozwala w określonych sytuacjach uwzględniać okresy ubezpieczenia przebyte w obu państwach.

Jednocześnie każde państwo zachowuje odpowiedzialność za własną część świadczenia. To nie jest więc „bonus dla Ukraińców”. Podobne mechanizmy funkcjonują również w relacjach Polski z innymi państwami.

MIT: „Po powrocie na Ukrainę cudzoziemiec traci wszystkie składki”

Nie. Jeżeli cudzoziemiec pracował legalnie w Polsce i odprowadzał składki, sam wyjazd z kraju nie powoduje ich wymazania. Osoba, która spełni warunki do uzyskania polskiego świadczenia, może otrzymywać polską emeryturę także mieszkając za granicą. W przypadku osób, które pracowały zarówno w Polsce, jak i na Ukrainie, możliwe jest również uzyskanie świadczenia z obu państw, o ile spełnione zostaną warunki przewidziane w odpowiednich przepisach.

Trzeba jednak odróżnić prawo do polskiej emerytury od ewentualnego podwyższenia świadczenia do minimum. W przypadku niektórych mechanizmów podwyższenia znaczenie ma miejsce zamieszkania w Polsce. Czyli również tutaj rzeczywistość jest bardziej skomplikowana niż internetowe hasło „wyjechał, więc wszystko stracił”.

Ilu cudzoziemców faktycznie pobiera emerytury?

W grudniu 2025 roku ZUS wypłacał cudzoziemcom około 24,3 tys. emerytur. Dla porównania, osób ubezpieczonych było w tym czasie ponad 1,28 mln. To pokazuje, jak bardzo różnią się obecnie te dwie grupy: osób, które pracują i odprowadzają składki, oraz tych, które pobierają już emeryturę.

Łącznie świadczeń emerytalno-rentowych wypłacanych cudzoziemcom było 27,4 tys. i stanowiły one zaledwie około 0,32 proc. wszystkich takich świadczeń w ZUS. To także tłumaczy, dlaczego dzisiejszy bilans finansowy wygląda tak korzystnie. Większość cudzoziemców nie jest jeszcze na etapie pobierania emerytury.

Cudzoziemcy wpłacają więcej, niż obecnie pobierają

To jest chyba najważniejszy wniosek płynący z danych ZUS. W 2025 roku:

21,5 mld zł – przypis składek emerytalno-rentowych za cudzoziemców.

288,5 mln zł – wypłacone cudzoziemcom emerytury.

376,1 mln zł – emerytury, renty rodzinne oraz renty z tytułu niezdolności do pracy wypłacone cudzoziemcom.

Różnica jest ogromna. Wartość przypisanych składek była ponad 57 razy większa od wydatków na te trzy grupy świadczeń. Same składki emerytalno-rentowe cudzoziemców stanowiły około 5,7 proc. całego przypisu składek, podczas gdy wypłacone im emerytury i renty odpowiadały za około 0,09 proc. wszystkich wydatków na emerytury i renty. To nie jest prognoza ani opinia. To dane wynikające z raportu ZUS.

Jednocześnie nie należy nazywać różnicy między tymi kwotami „zyskiem ZUS”. Dzisiejsi ubezpieczeni cudzoziemcy są przede wszystkim osobami pracującymi. Jeżeli pozostaną w polskim systemie, w przyszłości część z nich zacznie pobierać świadczenia. Dlatego właściwe określenie brzmi: na obecnym etapie cudzoziemcy wyraźnie więcej wpłacają do systemu w składkach emerytalno-rentowych, niż system wypłaca im obecnie w postaci emerytur i rent.

Cudzoziemcy w ZUS – najważniejsze liczby

Czy cudzoziemcy będą w przyszłości obciążeniem dla systemu?

Tego dzisiaj nie da się rozstrzygnąć jednym numerem. I tutaj warto zachować zdrowy rozsądek. To, że w 2025 roku cudzoziemcy wpłacili 21,5 mld zł, a pobrali 376,1 mln zł świadczeń, nie oznacza, że taka proporcja będzie obowiązywała przez następne 20 czy 30 lat.

Jeżeli dzisiejsi pracownicy pozostaną w Polsce, będą w przyszłości przechodzili na emeryturę. Z drugiej strony właśnie dlatego ich obecna aktywność zawodowa ma znaczenie dla systemu. Każda osoba, która legalnie pracuje i podlega ubezpieczeniom, zwiększa bieżące wpływy ze składek. Z punktu widzenia finansów systemu ważne jest więc nie tylko to, ile osób przyjeżdża do Polski, ale również ile z nich pracuje, jak długo pozostaje na rynku pracy, jakie odprowadza składki i ile osób w przyszłości pozostanie w polskim systemie jako świadczeniobiorcy. Na dziś dane są jednak jednoznaczne: obecna grupa cudzoziemców jest przede wszystkim grupą płatników składek, a nie emerytów.

A co z obywatelami Ukrainy?

To szczególnie istotne, ponieważ Ukraińcy stanowią zdecydowaną większość cudzoziemców ubezpieczonych w Polsce. Na koniec czerwca 2026 roku było ich około 901 tys., czyli 67,2 proc. wszystkich cudzoziemców ubezpieczonych w ZUS. W 2025 roku obywatele Ukrainy odpowiadali za około 13,3 mld zł przypisu składek na ubezpieczenia społeczne.

To pokazuje skalę ich znaczenia dla polskiego rynku pracy i systemu ubezpieczeń. Jednocześnie nie można utożsamiać liczby pracujących Ukraińców z liczbą osób pobierających polskie emerytury. ZUS nie publikuje w tym zestawieniu pełnego bilansu emerytur wyłącznie dla obywateli Ukrainy. Dane dotyczące wypłat emerytalno-rentowych są prezentowane dla cudzoziemców jako całości.

Dlatego uczciwie możemy powiedzieć, że Ukraińcy są największą grupą cudzoziemców płacących składki w Polsce, ale nie powinniśmy przypisywać im automatycznie całej kwoty 376,1 mln zł wypłaconych wszystkim cudzoziemcom.

Fakty i mity – w skrócie

MIT: Wystarczy jeden dzień pracy w Polsce, żeby dostać emeryturę minimalną.
FAKT: Jeden dzień ubezpieczenia może wystarczyć do powstania prawa do emerytury w nowym systemie po osiągnięciu wieku emerytalnego, ale nie daje prawa do emerytury minimalnej.

MIT: ZUS wypłaca Ukraińcowi emeryturę za lata przepracowane na Ukrainie.
FAKT: ZUS wypłaca świadczenie za polskie okresy ubezpieczenia, a ukraińska instytucja za okresy ubezpieczenia na Ukrainie. Okresy z obu państw mogą być w określonych sytuacjach uwzględniane przy ustalaniu prawa do świadczenia.

MIT: Każdy Ukrainiec może dostać polską emeryturę minimalną.
FAKT: Obywatelstwo nie daje takiego prawa. Obowiązują konkretne warunki dotyczące wieku, stażu i – w określonych sytuacjach – miejsca zamieszkania.

MIT: Ukraińskie lata pracy stają się polskimi składkami.
FAKT: Nie. Mogą być uwzględnione przy ustalaniu prawa do świadczenia, ale Polska i Ukraina odpowiadają za swoje części emerytury.

MIT: Po wyjeździe z Polski cudzoziemiec traci wszystkie składki.
FAKT: Sam wyjazd nie powoduje utraty prawa do polskiej części świadczenia, jeżeli zostały spełnione warunki do jego uzyskania. Szczególne zasady mogą dotyczyć podwyższenia do minimum.

MIT: Cudzoziemcy są obecnie ogromnym kosztem dla ZUS.
FAKT: Dane ZUS za 2025 rok pokazują coś przeciwnego: przypis składek emerytalno-rentowych cudzoziemców wyniósł 21,5 mld zł, podczas gdy wydatki na ich emerytury, renty rodzinne i renty z tytułu niezdolności do pracy wyniosły 376,1 mln zł.

Wnioski: fakty są mniej sensacyjne niż internetowe hasła

Temat emerytur cudzoziemców jest wyjątkowo podatny na uproszczenia. Z jednej strony pojawia się twierdzenie, że cudzoziemcy przyjeżdżają do Polski po łatwe emerytury. Z drugiej – można spotkać przekaz, że ich obecność automatycznie rozwiązuje problemy finansowe polskiego systemu.

Żadne z tych zdań nie oddaje całej rzeczywistości. Dane ZUS pokazują jednak bardzo wyraźnie, jak sytuacja wygląda dzisiaj. W 2025 roku cudzoziemcy odprowadzili 21,5 mld zł składek emerytalno-rentowych. ZUS wypłacił im w tym samym czasie 376,1 mln zł emerytur, rent rodzinnych i rent z tytułu niezdolności do pracy. To ogromna różnica.

Nie można jej jednak traktować jako ostatecznego bilansu całego życia zawodowego cudzoziemców. Dzisiejsi pracownicy będą w przyszłości również świadczeniobiorcami. Na razie trudno jednak mówić o masowym obciążaniu ZUS przez emerytury cudzoziemców. Statystyki pokazują przede wszystkim coś odwrotnego: cudzoziemcy są dziś w polskim systemie przede wszystkim płatnikami składek.

I właśnie dlatego popularne opowieści o „emeryturach za jeden dzień pracy” czy o przejmowaniu przez polski ZUS odpowiedzialności za lata pracy na Ukrainie warto konfrontować nie z internetowymi komentarzami, ale z konkretnymi przepisami i danymi.

Źródła

• Zakład Ubezpieczeń Społecznych, „Cudzoziemcy w polskim systemie ubezpieczeń społecznych 2025”, raport opublikowany 28 maja 2026 r.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dane o ubezpieczonych cudzoziemcach – stan na koniec czerwca 2026 r.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych, informacje dotyczące emerytur osób, które pracowały w Polsce i na Ukrainie.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Umowa o zabezpieczeniu społecznym między Polską a Ukrainą.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych, informacje o emeryturach dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r.

Z drugiej strony wydatki Funduszu Ubezpieczeń Społecznych są ogromne. W ciągu zaledwie sześciu miesięcy wyniosły 243,9 mld zł, z czego 215,3 mld zł przeznaczono na emerytury i renty. Warto więc przyjrzeć się danym nie tylko przez pryzmat dobrych wiadomości płynących z ZUS.

Sprawdź również: Emerytury groszowe do zmiany? Prezes ZUS proponuje wypłaty raz w roku

FUS w pierwszym półroczu 2026 roku – najważniejsze dane

Dane pochodzą z informacji ZUS dotyczącej wykonania planów finansowych FUS za pierwsze półrocze 2026 roku.

82,2 proc. wydatków FUS pokrywają składki

Jednym z najważniejszych wskaźników przedstawionych przez ZUS jest poziom pokrycia wydatków FUS wpływami ze składek. W pierwszym półroczu 2026 roku wyniósł on 82,2 proc., a w samym drugim kwartale był jeszcze wyższy i sięgnął 82,9 proc. Co właściwie oznacza ta liczba?

W uproszczeniu można powiedzieć, że zdecydowana większość wydatków FUS znajduje pokrycie w bieżących wpływach ze składek. Nie oznacza to jednak, że ZUS nie korzysta z pieniędzy pochodzących spoza składek. Od stycznia do czerwca FUS wykorzystał bowiem 30,3 mld zł dotacji z budżetu państwa. Stanowiło to 33,4 proc. kwoty zaplanowanej na cały 2026 rok.

I właśnie tutaj warto zachować pewien dystans do bardzo optymistycznych nagłówków. Wysokie pokrycie wydatków składkami jest dobrą informacją, ale nie oznacza, że system emerytalny finansuje się wyłącznie z bieżących składek. Budżet państwa nadal odgrywa w nim istotną rolę.

Składki rosną. W pierwszym półroczu wpłynęło prawie 205 mld zł

Od stycznia do czerwca 2026 roku przychody FUS ze składek na ubezpieczenia społeczne wyniosły niemal 205 mld zł. To o 7,8 proc. więcej niż w pierwszym półroczu 2025 roku. To jeden z powodów, dla których ZUS tak pozytywnie ocenia obecną sytuację funduszu. Większa liczba osób pracujących i wyższe wynagrodzenia oznaczają również większe wpływy ze składek.

Do przychodów FUS zaliczają się również środki przekazywane z otwartych funduszy emerytalnych. W pierwszym półroczu 2026 roku było to 7,6 mld zł, czyli o 39,5 proc. więcej niż rok wcześniej. ZUS wskazuje, że wzrost ten był przede wszystkim związany z dobrą koniunkturą na rynkach akcji i wyższą wyceną aktywów OFE. Środki są przekazywane do funduszu emerytalnego, gdy ubezpieczonemu pozostaje 10 lat do osiągnięcia wieku emerytalnego. Nie można więc traktować wzrostu wpływów z OFE jako stałego, niezależnego od sytuacji rynkowej źródła finansowania. W tym przypadku istotną rolę odegrały również wyceny aktywów.

Sprawdź również: Bezpieczni 60+ 2026. Harmonogram warsztatów, miejsca i zapisy

Ponad 16,2 mln osób ubezpieczonych

Na koniec czerwca 2026 roku do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zgłoszonych było ponad 16,2 mln osób. To o 17,6 tys. więcej niż rok wcześniej. Największą grupę stanowili pracownicy – 70,6 proc. wszystkich ubezpieczonych. Kolejne miejsca zajmowały osoby prowadzące działalność gospodarczą – 11,4 proc. – oraz osoby pracujące na podstawie umów zlecenia, agencyjnych lub o świadczenie usług – 9,2 proc. Dane te pokazują, jak duża część systemu opiera się na aktywności zawodowej osób, które obecnie pracują i odprowadzają składki.

Coraz więcej cudzoziemców płaci składki w Polsce

Na koniec czerwca 2026 roku wśród osób ubezpieczonych w ZUS było 1,34 mln cudzoziemców. Stanowili oni 8,2 proc. wszystkich zarejestrowanych ubezpieczonych. Największą grupą byli obywatele Ukrainy – 901 tys. osób, czyli 67,2 proc. wszystkich ubezpieczonych cudzoziemców. Drugą największą grupę stanowili obywatele Białorusi – 143,8 tys. osób, co odpowiadało około 10,7 proc. wszystkich ubezpieczonych cudzoziemców. To również istotny element obecnej sytuacji FUS. Cudzoziemcy pracujący legalnie w Polsce są częścią systemu ubezpieczeń społecznych i odprowadzają składki, które zasilają m.in. fundusz emerytalny.

FUS wydał już 243,9 mld zł

Po stronie wydatków sytuacja wygląda oczywiście zupełnie inaczej. W pierwszym półroczu 2026 roku koszty FUS wyniosły 243,9 mld zł. Z tej kwoty aż 215,3 mld zł przeznaczono na emerytury i renty. Było to o 17,4 proc. więcej niż w analogicznym okresie 2025 roku. W czerwcu przeciętne świadczenie emerytalno-rentowe wyniosło 4353 zł. Było więc o 7,2 proc. wyższe niż rok wcześniej.

Warto jednak zwrócić uwagę na określenie „przeciętne świadczenie emerytalno-rentowe”. Nie jest to po prostu średnia wysokość samej emerytury wszystkich emerytów. W tej wartości uwzględniane są świadczenia emerytalne i rentowe. W czerwcu 2026 roku liczba emerytów i rencistów wyniosła 8 mln osób, czyli o 82,5 tys. więcej niż rok wcześniej. To pokazuje drugą stronę finansów FUS. Wpływy ze składek rosną, ale jednocześnie rośnie także wartość wypłacanych świadczeń i liczba osób, które je otrzymują.

Na zasiłki i pozostałe świadczenia wydano 22,7 mld zł

Poza emeryturami i rentami FUS finansuje również inne świadczenia. W pierwszym półroczu 2026 roku wydatki na ten cel wyniosły 22,7 mld zł, czyli o 13,3 proc. więcej niż w analogicznym okresie ubiegłego roku. ZUS jako jedną z przyczyn wzrostu wydatków wskazuje rosnące wynagrodzenia, które są podstawą wyliczania większości zasiłków. Na wyższe wydatki wpłynęła również zmiana wysokości zasiłku pogrzebowego.

Sprawdź również: Aparat słuchowy dla seniora – jaki wybrać? Rodzaje, ceny i dofinansowanie NFZ oraz PFRON

Zasiłek pogrzebowy wzrósł do 7000 zł

Od 1 stycznia 2026 roku zasiłek pogrzebowy wynosi 7000 zł. Wcześniej było to 4000 zł. ZUS podał, że w pierwszym półroczu wydatki na zasiłki pogrzebowe wzrosły z tego powodu o 66,4 proc. W przypadku członka rodziny, który poniósł koszty pogrzebu, przysługuje pełna kwota 7000 zł, niezależnie od wysokości poniesionych kosztów. Osoba spoza rodziny otrzymuje natomiast zwrot udokumentowanych kosztów, nie więcej jednak niż 7000 zł. Podwyżka zasiłku jest więc dobrym przykładem tego, jak zmiany wysokości poszczególnych świadczeń wpływają na ogólne wydatki FUS.

Czy sytuacja finansowa ZUS rzeczywiście jest stabilna?

ZUS określa wyniki FUS za pierwsze półrocze 2026 roku jako bardzo dobre i wskazuje na stabilność funduszu oraz jego zdolność do finansowania świadczeń dla milionów Polaków. I rzeczywiście, trudno nie zauważyć pozytywnych danych. Wpływy ze składek rosną, ponad 16,2 mln osób jest objętych ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, a udział składek w finansowaniu wydatków FUS przekracza 80 proc.

Nie oznacza to jednak, że można uznać temat finansowania systemu emerytalnego za rozwiązany. W pierwszym półroczu FUS wydał 243,9 mld zł, a z budżetu państwa otrzymał 30,3 mld zł dotacji. Jednocześnie liczba emerytów i rencistów zwiększyła się w ciągu roku o ponad 82 tys. osób. Dlatego określenie sytuacji jako stabilnej można uznać za uzasadnione w kontekście bieżącej zdolności FUS do finansowania świadczeń, ale nie powinno być rozumiane jako stwierdzenie, że system emerytalny nie ma przed sobą żadnych wyzwań. FUS wygląda dziś stabilnie, ale stabilność bieżących finansów nie jest tym samym co rozwiązanie wszystkich problemów związanych z przyszłością emerytur.

Najczęściej zadawane pytania

Ile pieniędzy zebrał FUS ze składek w pierwszym półroczu 2026 roku?

Od stycznia do czerwca 2026 roku wpływy ze składek na ubezpieczenia społeczne wyniosły niemal 205 mld zł, czyli o 7,8 proc. więcej niż rok wcześniej.

Jaki był poziom pokrycia wydatków FUS składkami?

W całym pierwszym półroczu 2026 roku wpływy ze składek pokryły 82,2 proc. wydatków FUS. W drugim kwartale wskaźnik wyniósł 82,9 proc. Pozostała część finansowania pochodziła z innych źródeł, w tym z dotacji budżetowej.

Ile wynosiło przeciętne świadczenie emerytalno-rentowe w czerwcu 2026 roku?

W czerwcu 2026 roku przeciętne świadczenie emerytalno-rentowe wyniosło 4353 zł, czyli o 7,2 proc. więcej niż rok wcześniej.

Ilu cudzoziemców było ubezpieczonych w ZUS?

Na koniec czerwca 2026 roku w ZUS było zarejestrowanych 1,34 mln cudzoziemców, którzy stanowili 8,2 proc. wszystkich ubezpieczonych. Największą grupę stanowili obywatele Ukrainy – 901 tys. osób.

Ile wynosi zasiłek pogrzebowy w 2026 roku?

Od 1 stycznia 2026 roku zasiłek pogrzebowy wynosi 7000 zł. Wcześniej było to 4000 zł.

Czy FUS nadal otrzymuje pieniądze z budżetu państwa?

Tak. W pierwszym półroczu 2026 roku FUS wykorzystał 30,3 mld zł dotacji z budżetu państwa, co odpowiadało 33,4 proc. kwoty zaplanowanej na cały rok.

FUS w pierwszym półroczu 2026 roku – co naprawdę pokazują dane?

Najnowsze dane ZUS są bez wątpienia powodem do ostrożnego optymizmu. Wpływy ze składek rosną, liczba ubezpieczonych przekracza 16,2 mln, a ponad 82 proc. wydatków FUS znajduje pokrycie w bieżących składkach. Nie warto jednak wyciągać z tego wniosku, że problem finansowania emerytur został rozwiązany. Wydatki funduszu pozostają ogromne, budżet państwa nadal go wspiera, a liczba emerytów i rencistów rośnie.

Najuczciwiej można więc powiedzieć, że na pierwszą połowę 2026 roku FUS wygląda stabilnie, ale dane nie dają podstaw do stwierdzenia, że przed polskim systemem emerytalnym nie stoją już żadne wyzwania.

Źródła

• Zakład Ubezpieczeń Społecznych – dane dotyczące wykonania planów finansowych FUS za I półrocze 2026 roku.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych – informacje dotyczące wysokości zasiłku pogrzebowego w 2026 roku.

Problem tzw. emerytur groszowych od lat pokazuje jedną z mniej oczywistych konsekwencji polskiego systemu emerytalnego. Osoba, która po osiągnięciu wieku emerytalnego ma choćby bardzo krótki okres ubezpieczenia, może otrzymać wyliczone przez ZUS świadczenie. Jeśli zgromadzony kapitał jest niewielki, miesięczna emerytura może wynosić zaledwie kilka groszy. Podczas Forum Ekonomicznego w Karpaczu prezes ZUS Liwiusz Laska przedstawił propozycję, która miałaby uporządkować sposób wypłacania takich świadczeń. Zamiast przelewać kilka groszy każdego miesiąca, można byłoby – jego zdaniem – wypłacać je zbiorczo, np. raz w roku.

To rozwiązanie ograniczyłoby przede wszystkim koszty i formalności związane z obsługą mikroskopijnych wypłat. Nie rozwiązuje jednak samego problemu bardzo niskich emerytur.

Sprawdź również: Bezpieczni 60+ 2026. Harmonogram warsztatów, miejsca i zapisy

Krajobraz emerytur poniżej minimum w Polsce

Skala problemu jest duża. Jak poinformował prezes ZUS, 473 tys. osób pobiera obecnie świadczenia niższe od emerytury minimalnej. Jednocześnie dwie osoby otrzymują zaledwie 2 grosze miesięcznie.

Od 1 marca 2026 r. najniższa gwarantowana emerytura wynosi 1978,49 zł brutto miesięcznie.

Warto przy tym rozróżnić dwie kwestie. Emerytura niższa od minimum nie oznacza, że ktoś nie ma prawa do emerytury. W nowym systemie do uzyskania prawa do świadczenia po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego wystarczy co najmniej jeden okres podlegania ubezpieczeniu. Natomiast aby państwo podwyższyło wyliczoną emeryturę do gwarantowanej kwoty minimalnej, trzeba spełnić warunek odpowiedniego stażu: 20 lat dla kobiety i 25 lat dla mężczyzny.

Dlaczego powstają emerytury groszowe?

Źródłem problemu jest konstrukcja obowiązującego systemu emerytalnego. W przypadku osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. wysokość emerytury jest powiązana przede wszystkim ze zgromadzonym kapitałem. ZUS bierze pod uwagę zwaloryzowane składki, kapitał początkowy i środki zapisane na subkoncie, a następnie wylicza świadczenie z uwzględnieniem średniego dalszego trwania życia.

W praktyce oznacza to, że bardzo krótki okres opłacania składek może przełożyć się na bardzo niską emeryturę.

I właśnie stąd biorą się sytuacje, które dla przeciętnego odbiorcy wyglądają wręcz absurdalnie.

Prezes ZUS Liwiusz Laska podał przykład dwóch osób otrzymujących 2 grosze miesięcznie. Jak wyjaśnił, jedną z takich sytuacji może być przypadek osoby, która przepracowała tylko jeden dzień w życiu.

„Mamy dwie osoby, które dostają emeryturę miesięczną w wysokości 2 groszy. To jest na przykład osoba, która przepracowała tylko jeden dzień w życiu” – powiedział w Studiu Polskiej Agencji Prasowej na Forum Ekonomicznym w Karpaczu prezes ZUS Liwiusz Laska.

Trudno nie zauważyć, że comiesięczna wypłata dwóch groszy jest rozwiązaniem mocno oderwanym od praktycznych realiów. Z punktu widzenia osoby pobierającej takie świadczenie różnica między otrzymaniem 2 groszy co miesiąc a większej kwoty raz w roku jest niewielka, natomiast dla instytucji oznacza to konieczność obsługi kolejnych regularnych wypłat.

ZUS chce wypłacać emerytury groszowe raz w roku?

Na razie nie ma przepisów, które wprowadzałyby taki sposób wypłaty. To propozycja przedstawiona przez prezesa ZUS. Liwiusz Laska wskazał, że korzystnym rozwiązaniem byłoby wypłacanie bardzo niskich świadczeń zbiorczo, np. za cały rok. W praktyce osoba otrzymująca 2 grosze miesięcznie zamiast dwunastu oddzielnych wypłat dostałaby raz w roku 24 grosze.

Na pierwszy rzut oka może wydawać się, że to niewiele zmienia. I rzeczywiście – nie jest to rozwiązanie problemu biednych emerytów, lecz przede wszystkim sposób na uporządkowanie technicznej strony wypłat. Z drugiej strony trudno uzasadnić comiesięczne przelewanie symbolicznych kwot, jeśli znacznie prostsze byłoby ich kumulowanie. Dlatego sama idea wypłaty zbiorczej wydaje się racjonalna, choć wymagałaby zmian w przepisach.

Sprawdź również: Aparat słuchowy dla seniora – jaki wybrać? Rodzaje, ceny i dofinansowanie NFZ oraz PFRON

To nie rozwiązuje problemu niskich emerytur

Wypłata raz w roku może ograniczyć liczbę operacji wykonywanych przez ZUS, ale nie sprawi, że osoba otrzymująca kilka groszy będzie miała wyższe świadczenie. I tutaj pojawia się znacznie poważniejsze pytanie: co zrobić z rosnącą grupą osób, które osiągają wiek emerytalny, ale zgromadziły bardzo mały kapitał?

Sama zmiana częstotliwości wypłat jest rozwiązaniem technicznym. Porządkuje sposób przekazywania pieniędzy, ale nie zmienia sytuacji finansowej świadczeniobiorcy. Problem jest szczególnie istotny dlatego, że w nowym systemie emerytalnym wysokość świadczenia jest bardzo mocno związana z tym, ile składek rzeczywiście zostało zgromadzonych i zwaloryzowanych na koncie ubezpieczonego.

Waloryzacja składek w ZUS i luka emerytalna kobiet

Podczas tej samej rozmowy prezes ZUS mówił nie tylko o emeryturach groszowych. Zwrócił również uwagę na różnice między świadczeniami kobiet i mężczyzn oraz znaczenie dalszej pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego. Kobiety przechodzą obecnie na emeryturę w wieku 60 lat, podczas gdy dla mężczyzn powszechny wiek emerytalny wynosi 65 lat. Jednocześnie kobiety statystycznie żyją dłużej, a zgromadzony przez nie kapitał emerytalny jest przeciętnie niższy.

W efekcie wysokość przeciętnej emerytury kobiet pozostaje wyraźnie niższa niż świadczeń mężczyzn.

Co z waloryzacją po 65. roku życia?

Prezes ZUS zwrócił uwagę również na mechanizmy związane z dalszym pozostawaniem w systemie po osiągnięciu wieku emerytalnego. W jego ocenie waloryzacja po 65. roku życia jest jednym z elementów, które mogą ograniczać różnicę między emeryturami kobiet i mężczyzn.

„I w tym momencie ta luka spada co najmniej o połowę” – mówił Liwiusz Laska.

To ważny argument dla osób, które mają możliwość kontynuowania pracy mimo osiągnięcia ustawowego wieku emerytalnego. Późniejsze przejście na emeryturę oznacza nie tylko dalsze odkładanie składek, ale także krótszy okres przewidywanej wypłaty świadczenia. Nie oznacza to oczywiście, że każda osoba powinna pracować do 65. roku życia lub dłużej. Decyzja zależy od zdrowia, sytuacji zawodowej, potrzeb finansowych i indywidualnego kapitału emerytalnego.

Składki w ZUS a lokaty bankowe

Prezes ZUS odniósł się również do tego, czy opłacanie składek emerytalnych można uznać za korzystne z punktu widzenia przyszłego świadczenia.

„Odprowadzanie składek do ZUS jest bardzo korzystne, o czym nie wszyscy Polacy niestety wiedzą. Mamy bardzo dobrą stopę waloryzacji tych składek, która jest na przykład trzy razy wyższa niż na lokatach bankowych” – powiedział Liwiusz Laska.

To porównanie warto jednak rozumieć we właściwym kontekście. Waloryzacja składek w ZUS nie jest tym samym co oprocentowanie lokaty bankowej. Są to dwa różne mechanizmy i nie można traktować słów prezesa jako gwarancji, że konto w ZUS w każdym roku będzie „zarabiało” trzy razy więcej niż najlepsza lokata. Jego argument jest jednak wart odnotowania: państwowy system emerytalny nie polega na tym, że składki pozostają przez lata niezmienioną kwotą. Zapisany na koncie kapitał podlega waloryzacji, a sposób jej ustalania wynika z przepisów.

ZUS sam wskazuje, że zwaloryzowane składki oraz kapitał początkowy mają bezpośredni wpływ na wysokość przyszłej emerytury.

Czy ZUS odbierze emerytury groszowe?

Nie. Obecna propozycja nie zakłada odebrania prawa do świadczenia. Chodzi o zmianę sposobu wypłacania bardzo niskich kwot. Jeżeli takie rozwiązanie zostałoby wprowadzone, osoba otrzymująca np. 2 grosze miesięcznie nadal miałaby prawo do należnego jej świadczenia. Zmieniłaby się natomiast częstotliwość jego przekazywania – zamiast wielu mikrowypłat mogłaby otrzymywać kwotę skumulowaną.

Ile wynosi najniższa emerytura w Polsce?

Od 1 marca 2026 r. najniższa gwarantowana emerytura wynosi 1978,49 zł brutto miesięcznie. Taka kwota dotyczy osób, które spełniają również warunek wymaganego stażu ubezpieczeniowego – 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Nie oznacza to jednak, że każda osoba przechodząca na emeryturę otrzyma co najmniej 1978,49 zł. Jeżeli ktoś nie spełni warunku stażu, ZUS wypłaca świadczenie wynikające z rzeczywiście zgromadzonego kapitału. Dlatego emerytura może być znacznie niższa od ustawowego minimum.

Sprawdź również: Czek turystyczny dla seniorów 2026. 300 zł dopłaty do wyjazdu – kto może skorzystać?

Kiedy zmiany dotyczące emerytur groszowych mogą wejść w życie?

Na ten moment nie ma podanej daty wejścia takich zmian w życie. Wypowiedź prezesa ZUS jest propozycją dotyczącą sposobu uporządkowania wypłat bardzo niskich świadczeń. Aby zmienić zasady ich wypłacania, potrzebne byłyby odpowiednie zmiany w przepisach. Dlatego osoby pobierające obecnie emerytury groszowe nadal powinny zakładać, że świadczenie jest wypłacane na dotychczasowych zasadach, dopóki przepisy nie zostaną zmienione.

Najczęściej zadawane pytania

Czy emerytura w wysokości 2 groszy jest możliwa?

Tak. Prezes ZUS poinformował, że obecnie dwie osoby otrzymują świadczenie w wysokości 2 groszy miesięcznie. Jako przykład wskazał osobę, która przepracowała tylko jeden dzień.

Czy trzeba mieć 20 lub 25 lat pracy, żeby w ogóle dostać emeryturę?

Nie. W nowym systemie do uzyskania prawa do emerytury po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego wystarczy co najmniej jeden okres podlegania ubezpieczeniu. 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn jest warunkiem uzyskania gwarancji podwyższenia świadczenia do emerytury minimalnej.

Czy emerytury groszowe będą wypłacane raz w roku?

Na razie nie. To propozycja przedstawiona przez prezesa ZUS, a nie obowiązująca zmiana przepisów.

Czy wypłata raz w roku podniosłaby wysokość emerytury?

Nie. Zmiana częstotliwości wypłaty nie zwiększałaby zgromadzonego kapitału. Chodziłoby przede wszystkim o ograniczenie obsługi bardzo małych, comiesięcznych wypłat.

Czy warto pracować dłużej przed przejściem na emeryturę?

Dłuższa aktywność zawodowa może zwiększyć przyszłe świadczenie, ponieważ na koncie emerytalnym pojawiają się kolejne składki, a emerytura jest wyliczana z uwzględnieniem wieku przejścia na świadczenie. ZUS również wskazuje, że wysokość emerytury zależy m.in. od zgromadzonych i zwaloryzowanych składek oraz wieku przejścia na emeryturę.

Nie oznacza to jednak, że istnieje jeden uniwersalny moment, w którym każdemu opłaca się przejść na emeryturę.

Emerytury groszowe pokazują większy problem

Propozycja wypłacania najniższych świadczeń raz w roku jest interesująca, ale trudno uznać ją za rozwiązanie problemu emerytur groszowych. Zmienia sposób przekazania pieniędzy, a nie ich wysokość. Z punktu widzenia ZUS może to być rozsądne uporządkowanie systemu. Z punktu widzenia osoby otrzymującej kilka groszy miesięcznie najważniejsze pytanie pozostaje jednak bez odpowiedzi: jak zapewnić sobie wyższe świadczenie na starość, jeśli przez lata zgromadziło się niewiele składek?

I właśnie dlatego emerytury groszowe powinny być traktowane nie tylko jako ciekawostka dotycząca dwóch osób otrzymujących po 2 grosze, ale również jako ostrzeżenie dla osób aktywnych zawodowo. W nowym systemie wysokość przyszłej emerytury jest bardzo mocno związana z kapitałem zgromadzonym na koncie w ZUS. Długie przerwy w opłacaniu składek, krótka aktywność zawodowa czy praca z niskimi składkami mogą więc mieć bardzo konkretną konsekwencję po osiągnięciu wieku emerytalnego.

Samo prawo do emerytury nie oznacza bowiem gwarancji wysokiego świadczenia.

Źródła

• Zakład Ubezpieczeń Społecznych – informacje dotyczące wysokości emerytur i zasad ustalania świadczeń.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych – „Przygotuj się na swoją emeryturę”.
• Wypowiedź prezesa ZUS Liwiusza Laski dla PAP podczas Forum Ekonomicznego w Karpaczu, 9 września 2026 r.

Sprawdź również: Darmowe leki dla seniorów 65+. Ministerstwo Zdrowia zmienia zasady listy S

Wiek emerytalny 62 lata – skąd wziął się ten pomysł?

Propozycja zrównania wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn do 62 lat znalazła się w obywatelskiej petycji złożonej w Sejmie. Jej autorem jest ekonomista Robert Ołdakowski. Pomysł nie ogranicza się jednak do prostego zapisania w ustawie jednej liczby.

Autor petycji proponuje, aby docelowo zarówno kobiety, jak i mężczyźni uzyskiwali prawo do emerytury po ukończeniu 62 lat. Zmiana miałaby być wprowadzana stopniowo, tak aby osoby znajdujące się blisko obecnego wieku emerytalnego nie zostały nagle postawione przed zupełnie nowymi zasadami. Jako przykład okresu przejściowego wskazano zmianę wieku emerytalnego o 6 miesięcy rocznie. W praktyce oznaczałoby to stopniowe przesuwanie granicy dla kobiet w górę i dla mężczyzn w dół.

Kobiety pracowałyby dwa lata dłużej, mężczyźni trzy lata krócej

To właśnie ten element propozycji najbardziej pokazuje, jak duża byłaby to zmiana.

Obecnie:

Dla kobiety oznaczałoby to wydłużenie obecnego wieku emerytalnego o dwa lata. Dla mężczyzny sytuacja byłaby odwrotna – mógłby uzyskać prawo do emerytury trzy lata wcześniej niż obecnie.

To sprawia, że propozycja jest nietypowa. Nie jest to klasyczna próba podniesienia wieku emerytalnego. Jednocześnie nie jest to również obniżenie wieku dla wszystkich. Granica 62 lat znalazłaby się dokładnie pomiędzy obecnymi progami.

Co dokładnie zakłada petycja?

Autor propozycji przewidział również rozwiązania mające złagodzić skutki takiej reformy. Jednym z nich są wyjątki dla osób wykonujących szczególnie ciężką lub szkodliwą pracę. Petycja postuluje utrzymanie i doprecyzowanie katalogu takich zawodów, a także określenie jasnych kryteriów oraz okresów przejściowych.

Drugi element dotyczy osób, których aktywność zawodowa była przerywana z powodu opieki. W petycji zaproponowano mechanizmy kompensacyjne związane z opieką nad dziećmi lub osobami zależnymi. Wśród pomysłów znalazło się m.in. uwzględnianie takich okresów przy ustalaniu uprawnień emerytalnych albo zastosowanie odpowiedniej bonifikaty składkowej.

Pojawił się również pomysł regularnego monitorowania skutków reformy. Zgodnie z propozycją wpływ zmian na finanse publiczne, rynek pracy oraz sytuację osób starszych miałby być oceniany i przedstawiany parlamentowi co dwa lata.

Sprawdź również: Emerytury stażowe i zrównanie wieku emerytalnego. Co planuje Lewica?

Co na pomysł 62 lat mówi rząd?

Stanowisko Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jest obecnie niekorzystne dla zwolenników takiej zmiany. Podczas posiedzenia Komisji do Spraw Petycji przedstawiciel resortu, Zbigniew Wasiak, wskazał, że w ocenie ministerstwa nie ma obecnie przesłanek do podejmowania prac nad podwyższeniem albo zrównaniem wieku emerytalnego. Resort zwrócił również uwagę na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Przywołany został wyrok z 15 lipca 2010 r., w którym Trybunał uznał obowiązujące wówczas rozwiązanie dotyczące wieku 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn za zgodne z Konstytucją, w tym z art. 32 i 33. Przedstawiciel ministerstwa wskazał także, że obowiązujące rozwiązanie jest zgodne z prawem Unii Europejskiej.

To oznacza, że rząd nie prowadzi obecnie prac nad wprowadzeniem wspólnego wieku emerytalnego 62 lata. Nie należy jednak mylić tego ze stwierdzeniem, że dyskusja na ten temat została prawnie zamknięta. Zmiana prawa byłaby oczywiście możliwa w przyszłości, gdyby pojawiła się odpowiednia inicjatywa ustawodawcza.

Komisja sejmowa nie wprowadziła wieku 62 lat

Sama obecność petycji w Sejmie nie oznacza, że rozpoczęto procedurę wprowadzania nowych przepisów. To ważne, ponieważ informacje o „wieku emerytalnym 62 lata” mogą brzmieć tak, jakby była to już przygotowywana zmiana prawa. Tak nie jest.

Sejmowa Komisja do Spraw Petycji rozpatrzyła dokument i zdecydowała o zakończeniu prac nad petycją oraz przekazaniu jej do Komisji Polityki Społecznej i Rodziny. Nie oznacza to przyjęcia projektu ustawy ustanawiającej wiek emerytalny na poziomie 62 lat. Na oficjalnej stronie Sejmu petycja figuruje jako zakończona. Dlatego na dziś odpowiedź na pytanie „czy będzie emerytura w wieku 62 lat?” brzmi: nie ma takich przepisów i nie ma obecnie rządowego projektu, który miałby je wprowadzić.

Dlaczego w ogóle wraca temat zrównania wieku emerytalnego?

Różnica między wiekiem emerytalnym kobiet i mężczyzn od lat jest przedmiotem debaty. Argumenty zwolenników zrównania są dość łatwe do wskazania. Kobiety mogą przejść na emeryturę pięć lat wcześniej, a statystycznie żyją dłużej. Jednocześnie wcześniejsze przejście na emeryturę oznacza zwykle krótszy okres gromadzenia składek i dłuższy przewidywany okres pobierania świadczenia.

W nowym systemie emerytalnym ma to bezpośrednie znaczenie dla wysokości świadczenia. ZUS wskazuje, że wysokość emerytury zależy m.in. od zwaloryzowanych składek zapisanych na koncie ubezpieczonego oraz od wieku przejścia na świadczenie. Podstawa obliczenia emerytury jest dzielona przez średnie dalsze trwanie życia właściwe dla wieku przejścia na emeryturę. W uproszczeniu: dłuższa praca może oznaczać wyższą miesięczną emeryturę, ponieważ na koncie pojawiają się kolejne składki, a świadczenie jest dzielone przez krótszy przewidywany okres jego wypłaty.

Nie oznacza to jednak, że każdy dodatkowy rok pracy da wszystkim identyczny wzrost emerytury. Ostateczna wysokość świadczenia zależy od indywidualnej historii ubezpieczeniowej i wielu innych parametrów.

Sprawdź również: Świadczenie wspierające bez płatnych pośredników: Jak złożyć wniosek krok po kroku za darmo?

Argument jest również korzystny dla części mężczyzn

Zwolennicy zrównania wieku emerytalnego zwracają uwagę także na drugą stronę problemu. Mężczyźni obecnie muszą osiągnąć 65 lat, aby uzyskać powszechne prawo do emerytury. W czasie posiedzenia komisji poseł Marcin Józefaciuk wskazywał na różnicę w długości życia kobiet i mężczyzn oraz argumentował, że część mężczyzn nie dożywa obecnego wieku emerytalnego. To prowadzi do pytania, czy sprawiedliwy system powinien uzależniać moment uzyskania prawa do emerytury od płci.

Z drugiej strony niższy wiek emerytalny kobiet był historycznie uzasadniany między innymi szczególną sytuacją kobiet na rynku pracy i ich większym obciążeniem obowiązkami opiekuńczymi. Dlatego spór nie jest wyłącznie ekonomiczny. Dotyczy również tego, jak powinno wyglądać równouprawnienie kobiet i mężczyzn w systemie zabezpieczenia społecznego.

Wiek emerytalny a wysokość emerytury

Warto przy tym rozdzielić dwie kwestie: prawo do przejścia na emeryturę oraz wysokość samego świadczenia. Obecnie kobieta uzyskuje powszechne prawo do emerytury po ukończeniu 60 lat, a mężczyzna po ukończeniu 65 lat. ZUS potwierdza, że te zasady obowiązują od 1 października 2017 roku. Nie oznacza to jednak obowiązku natychmiastowego zakończenia pracy. Można nadal pracować i później złożyć wniosek o emeryturę.

To ważne również w kontekście propozycji 62 lat. Gdyby taki wiek został kiedyś wprowadzony, oznaczałby uzyskanie prawa do emerytury w wieku 62 lat, a nie obowiązek przejścia na emeryturę dokładnie w dniu 62. urodzin. Osoba, która chciałaby i mogła pracować dłużej, nadal mogłaby odłożyć moment zakończenia aktywności zawodowej – na zasadach określonych w przyszłych przepisach.

Co oznaczałoby 62 lata dla wysokości świadczeń?

Dla kobiet zmiana mogłaby mieć dwa przeciwstawne skutki. Z jednej strony pracowałyby dłużej, dzięki czemu na ich kontach emerytalnych mogłyby pojawić się kolejne składki. Z drugiej strony przez dwa lata nie pobierałyby jeszcze emerytury. Przy pozostałych warunkach bez zmian dłuższa aktywność zawodowa co do zasady sprzyja wyższemu miesięcznemu świadczeniu. ZUS wprost wskazuje, że na wysokość emerytury wpływa zarówno zgromadzony kapitał, jak i wiek przejścia na świadczenie.

W przypadku mężczyzn sytuacja byłaby odwrotna. Możliwość przejścia na emeryturę w wieku 62 lat dawałaby im większą swobodę, ale wcześniejsze zakończenie pracy oznaczałoby co do zasady mniej zgromadzonych składek i dłuższy przewidywany okres wypłaty świadczenia. W efekcie wcześniejsze przejście mogłoby oznaczać niższą miesięczną emeryturę. Nie należy jednak przedstawiać tego jako automatycznej zasady dla każdego ubezpieczonego. Wysokość świadczenia jest zawsze indywidualna.

Co powiedziało Ministerstwo o okresach opieki?

Ten fragment propozycji jest szczególnie interesujący w przypadku kobiet. Autor petycji chciał, aby ewentualnemu zrównaniu wieku emerytalnego towarzyszyły mechanizmy rekompensujące przerwy w aktywności zawodowej związane z opieką nad dziećmi lub osobami zależnymi. Ministerstwo zwróciło jednak uwagę podczas posiedzenia komisji, że okresy sprawowania opieki są już uwzględniane w systemie ubezpieczeniowym.

Przedstawiciel resortu wyjaśnił, że od 1999 roku za okres sprawowania opieki nad dzieckiem składkę finansuje budżet państwa. W odniesieniu do wcześniejszych okresów obowiązują odrębne zasady dotyczące kapitału początkowego. Oznacza to, że ewentualna przyszła reforma musiałaby odpowiedzieć również na pytanie, czy i w jakim zakresie obecne rozwiązania dotyczące opieki wymagają dodatkowej rekompensaty.

Czy pomysł 62 lat może jeszcze wrócić?

Tak, ponieważ sam temat wieku emerytalnego nie zniknął z debaty publicznej. Petycja pokazuje jednak przede wszystkim, że istnieją różne pomysły na rozwiązanie problemu. Samo złożenie obywatelskiej petycji nie wystarcza do zmiany ustawy. Do rzeczywistej zmiany wieku emerytalnego potrzebna byłaby odpowiednia inicjatywa ustawodawcza, a następnie przejście pełnej ścieżki legislacyjnej.

Dlatego dziś propozycję 62 lat należy traktować jako element debaty o przyszłości systemu emerytalnego, a nie jako obowiązujące prawo.

62 lata dla wszystkich – kompromis czy nowy problem?

Pomysł ma niewątpliwą zaletę: wprowadza jedną granicę dla kobiet i mężczyzn. Ale jednocześnie oznaczałby bardzo różne skutki dla obu grup. Trudno więc sprowadzić tę propozycję do prostego hasła „podwyższenie wieku emerytalnego” albo „obniżenie wieku emerytalnego”. W rzeczywistości byłaby to duża przebudowa zasad dotyczących obu płci. I właśnie dlatego kwestia wieku emerytalnego prawdopodobnie jeszcze nie raz wróci w debacie publicznej. Na razie jednak nic się w tej kwestii nie zmieniło. Kobiety nadal mogą przejść na emeryturę w wieku 60 lat, a mężczyźni w wieku 65 lat. Wiek 62 lat pozostaje propozycją zawartą w obywatelskiej petycji, a nie nowym prawem.

Źródła

• Sejm RP – karta petycji BKSP-155-X-714/25.
• Sejm RP – zapis posiedzenia Komisji do Spraw Petycji.
• Sejm RP – informacja o pracach Komisji do Spraw Petycji.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych – informacje dotyczące powszechnego wieku emerytalnego i zasad ustalania wysokości emerytury.