Emerytury stażowe i zrównanie wieku emerytalnego. Co planuje Lewica?

Polski system emerytalny ponownie znalazł się w centrum politycznej debaty. Tym razem chodzi o dwa powiązane ze sobą tematy: wprowadzenie tzw. emerytur stażowych oraz ewentualne zrównanie wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn.

Na dziś nie ma jeszcze nowych przepisów, które zmieniałyby zasady przechodzenia na emeryturę. Obowiązujący wiek emerytalny to nadal 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Lewica zapowiada jednak ponowne złożenie projektu dotyczącego emerytur stażowych. Jak poinformował RMF FM rzecznik ugrupowania Łukasz Michnik, nowe rozwiązania mają uwzględniać również kwestię zrównania wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn. Szczegóły dotyczące m.in. długości wymaganego stażu mają zostać ustalone podczas wyjazdowego posiedzenia klubu Lewicy 4 września 2026 r.

To ważne rozróżnienie: mówimy na razie o zapowiedzi projektu, a nie o zmianie prawa. Warto jednak przyjrzeć się temu, co może oznaczać taka reforma i dlaczego temat emerytur stażowych powraca.

Sprawdź również: Dziedziczenie subkonta ZUS – zasady, podział i wniosek krok po kroku

Emerytury stażowe – na czym ma polegać nowa propozycja?

Emerytura stażowa ma umożliwiać zakończenie aktywności zawodowej po przepracowaniu określonej liczby lat, bez konieczności osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego. Takiego rozwiązania obecnie w Polsce nie ma w powszechnym systemie emerytalnym.

Wcześniejsze propozycje zakładały m.in. możliwość przejścia na emeryturę po 35 latach stażu przez kobiety i po 40 latach przez mężczyzn. Właśnie taki wariant pojawił się w poprzednim projekcie Lewicy. Nowa propozycja ma być jednak zmodyfikowana. Według informacji RMF FM jednym z elementów dyskusji będzie ustalenie, czy wymagany staż powinien być taki sam dla kobiet i mężczyzn. Ostateczna decyzja ma zapaść podczas posiedzenia klubu 4 września. Nie wiadomo jeszcze, jakie dokładnie warunki znajdą się w nowym projekcie ani czy zostanie utrzymany wcześniejszy próg 35 i 40 lat. Dlatego na tym etapie nie należy traktować tych wartości jako przyszłych, pewnych zasad.

Istotnym elementem dyskusji jest również wysokość przyszłego świadczenia. Emerytura stażowa oznaczałaby możliwość wcześniejszego zakończenia pracy, a tym samym krótszy okres odprowadzania składek i dłuższy potencjalny okres pobierania świadczenia. Dlatego sposób zabezpieczenia wysokości takiej emerytury będzie jednym z najważniejszych elementów przyszłych przepisów. Dla części pracowników, szczególnie tych wykonujących przez wiele lat ciężką pracę fizyczną, możliwość wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej może mieć duże znaczenie. Z drugiej strony wcześniejsze przejście na emeryturę oznacza zazwyczaj niższe świadczenie. To właśnie między tymi dwoma interesami będzie musiała znaleźć równowagę przyszła regulacja.

Zrównanie wieku emerytalnego: jak Polska wypada na tle innych państw?

Obecnie powszechny wiek emerytalny w Polsce wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Zasada ta obowiązuje od 1 października 2017 r.

Polska należy do grupy państw OECD, w których nadal obowiązuje różny ustawowy wiek emerytalny kobiet i mężczyzn. OECD w najnowszym raporcie Pensions at a Glance 2025 wskazuje, że Polska utrzymuje pięcioletnią różnicę – 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Organizacja zwraca jednocześnie uwagę, że w wielu innych państwach różnica ta została już zlikwidowana albo jest stopniowo wygaszana.

Kraj	Obecny wiek emerytalny kobiet	Obecny wiek emerytalny mężczyzn	Uwagi
Polska	60 lat	65 lat	Różnica 5 lat
Niemcy	66+ lat	66+ lat	Wiek docelowo rośnie do 67 lat
Czechy	ok. 64 lata	ok. 64 lata	Wiek jest stopniowo podnoszony
Francja	do 64 lat	do 64 lat	Stopniowe podnoszenie wieku
Szwecja	system elastyczny	system elastyczny	Wiek przejścia zależy m.in. od przepisów i sytuacji ubezpieczonego
Włochy	67 lat	67 lat	Wiek jest zrównany

Porównanie poszczególnych państw trzeba traktować ostrożnie, ponieważ systemy emerytalne różnią się między sobą, a wiek emerytalny w części krajów zmienia się stopniowo lub jest powiązany z długością życia.

OECD zwraca jednak uwagę na konkretny problem Polski. Przy obecnych przepisach pięcioletnia różnica wieku emerytalnego ma istotny wpływ na przyszłą wysokość świadczeń kobiet. Według wyliczeń organizacji kobieta z pełną karierą zawodową, zarabiająca przeciętne wynagrodzenie, będzie miała z tego powodu świadczenie niższe o około 25 proc. w porównaniu z mężczyzną w analogicznej sytuacji.

Nie oznacza to jednak, że samo zrównanie wieku emerytalnego automatycznie rozwiąże problem różnic między świadczeniami kobiet i mężczyzn. Na wysokość emerytury wpływają również zarobki, długość kariery zawodowej, przerwy w zatrudnieniu oraz wysokość odprowadzanych składek.

Sprawdź również: Raport NIK: Gminy nie są gotowe na starzenie się społeczeństwa. Co z Bonem Senioralnym?

Statystyki GUS i długość życia: dlaczego temat wieku emerytalnego wraca?

Jednym z najczęściej przywoływanych argumentów w dyskusji o wieku emerytalnym jest różnica w długości życia kobiet i mężczyzn.

Najnowsze dane GUS dotyczące 2025 r. pokazują, że przeciętne trwanie życia nowo narodzonego chłopca wynosiło 75,37 roku, a dziewczynki 82,48 roku. Kobiety żyły więc przeciętnie o około 7,1 roku dłużej. W porównaniu z 2024 r. oczekiwane trwanie życia wzrosło o 0,4 roku w przypadku mężczyzn i o 0,2 roku w przypadku kobiet. Dla systemu emerytalnego ważniejsza od samego przewidywanego trwania życia od urodzenia jest jednak długość życia osoby, która osiągnęła już wiek emerytalny. Według tablic GUS dla 2025 r. osoba w wieku 60 lat miała średnio przed sobą jeszcze około 24,7 roku życia w przypadku kobiety i około 20 lat w przypadku mężczyzny.

Nie oznacza to oczywiście, że każda kobieta będzie pobierała emeryturę dokładnie przez 24,7 roku, a każdy mężczyzna przez 20 lat. Są to wartości statystyczne wykorzystywane m.in. przy obliczaniu świadczeń.

Jak długość życia wpływa na wysokość emerytury?

W przypadku osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. ZUS oblicza emeryturę, dzieląc podstawę jej obliczenia przez średnie dalsze trwanie życia. Podstawa obejmuje m.in. zwaloryzowane składki zapisane na koncie ubezpieczonego, zwaloryzowany kapitał początkowy oraz środki zapisane na subkoncie w ZUS. Tablice średniego dalszego trwania życia publikuje co roku GUS.

W praktyce oznacza to, że na wysokość świadczenia wpływają dwa podstawowe czynniki: ile pieniędzy zostało zgromadzonych na koncie emerytalnym oraz przez jaką statystyczną liczbę miesięcy świadczenie ma być wypłacane. Dlatego wcześniejsze przejście na emeryturę może oznaczać niższe świadczenie z dwóch powodów. Po pierwsze, ubezpieczony przestaje gromadzić składki wcześniej. Po drugie, zgromadzony kapitał jest dzielony przez większą liczbę miesięcy dalszego trwania życia właściwą dla wcześniejszego wieku przejścia na emeryturę.

OECD zwraca uwagę, że właśnie mechanizm systemu zdefiniowanej składki powoduje silne powiązanie wysokości świadczenia z wiekiem przejścia na emeryturę. Według organizacji obecne przepisy prowadzą również do bardzo niskich prognozowanych stóp zastąpienia. Dla osoby rozpoczynającej pracę w wieku 22 lat w 2024 r. i zarabiającej przez całą karierę przeciętne wynagrodzenie prognozowana przyszła emerytura netto wynosi 31,8 proc. ostatnich zarobków netto w przypadku kobiety i 40,6 proc. w przypadku mężczyzny. To właśnie dlatego moment zakończenia aktywności zawodowej ma tak duże znaczenie dla przyszłego świadczenia.

Sprawdź również: Czy wiek emerytalny wzrośnie? Analiza ZUS i prognozy do 2036

Wyzwania polityczne i społeczne przed decyzją 4 września

Propozycja zrównania wieku emerytalnego jest politycznie trudna. Obniżenie wieku emerytalnego kobiet do 60 lat było jedną z najważniejszych zmian systemowych wprowadzonych w 2017 r., po wcześniejszym okresie stopniowego podnoszenia wieku emerytalnego.

Teraz Lewica chce ponownie otworzyć tę dyskusję, łącząc ją z emeryturami stażowymi. Na razie nie wiadomo jednak, jak dokładnie miałoby wyglądać ewentualne zrównanie wieku emerytalnego. Nie ma podstaw, aby przesądzać dziś, że wiek kobiet będzie podnoszony o określoną liczbę miesięcy rocznie albo że dokładnie w określonym roku osiągnie 65 lat. Taki harmonogram nie został jeszcze przedstawiony jako przyjęty projekt.

Najbliższym ważnym terminem jest 4 września 2026 r. Wtedy podczas wyjazdowego posiedzenia klubu Lewicy ma zostać rozstrzygnięta m.in. kwestia długości wymaganego stażu dla kobiet i mężczyzn. Według informacji RMF FM niewykluczone jest, że projekt trafi do Sejmu podczas jednego z wrześniowych posiedzeń. Dopiero treść projektu pozwoli odpowiedzieć na najważniejsze pytania: kto będzie mógł skorzystać z emerytury stażowej, jaki staż będzie wymagany, czy kobiety i mężczyźni będą traktowani jednakowo oraz czy wcześniejsze świadczenie będzie objęte dodatkowym zabezpieczeniem przed bardzo niską wypłatą.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

1. Czy zrównanie wieku emerytalnego oznacza, że kobiety od razu będą musiały pracować do 65 lat?

Nie. Na 26 sierpnia 2026 r. nie ma takiej zmiany w polskim prawie. Obowiązujący powszechny wiek emerytalny wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Lewica dopiero zapowiada projekt, w którym ma znaleźć się propozycja zrównania wieku. Nie przedstawiono jeszcze ostatecznego harmonogramu ewentualnego podnoszenia wieku kobiet.

2. O ile niższe są emerytury kobiet od emerytur mężczyzn?

Nie ma jednej uniwersalnej wartości, którą można przypisać wszystkim emerytkom i emerytom. Różnice zależą m.in. od zarobków, długości kariery i wieku przejścia na emeryturę.

OECD podaje, że w 2024 r. luka emerytalna kobiet i mężczyzn w Polsce wynosiła około 15 proc., licząc średnią emeryturę kobiet w relacji do średniej emerytury mężczyzn. Jednocześnie w przypadku osób rozpoczynających karierę w 2024 r. OECD prognozuje znacznie większą różnicę w przyszłych świadczeniach – m.in. ze względu na pięcioletnią różnicę wieku emerytalnego. Nie należy więc zamiennie używać określeń „średnia luka emerytalna” i „przewidywana różnica w przyszłych świadczeniach”.

3. Co to są emerytury stażowe?

To rozwiązanie, w którym prawo do przejścia na emeryturę byłoby związane przede wszystkim z odpowiednio długim stażem, a nie wyłącznie z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.

W Polsce nie ma obecnie powszechnej emerytury stażowej. Wcześniejsze projekty przewidywały m.in. 35 lat stażu dla kobiet i 40 lat dla mężczyzn, ale nowa propozycja Lewicy może mieć inne zasady. Szczegóły mają zostać ustalone we wrześniu.

4. Jak Polska wypada na tle innych krajów?

Polska należy do niewielkiej grupy państw OECD, w których ustawowy wiek emerytalny nadal różni się w zależności od płci. OECD wskazuje, że obecna różnica wynosi pięć lat. W części innych państw różnica została już zlikwidowana, a w niektórych trwa proces stopniowego zrównywania wieku.

5. Czy kobiety rzeczywiście żyją dłużej od mężczyzn?

Tak. Według najnowszych danych GUS za 2025 r. przeciętne trwanie życia nowo narodzonego chłopca wynosiło 75,37 roku, a dziewczynki 82,48 roku. Różnica wynosiła więc około 7,1 roku.

Trzeba jednak pamiętać, że jest to statystyczne trwanie życia od momentu urodzenia. Przy analizie emerytur stosuje się przede wszystkim tablice średniego dalszego trwania życia dla osoby w określonym wieku.

6. Czy późniejsze przejście na emeryturę rzeczywiście może zwiększyć świadczenie?

Tak. W systemie emerytalnym ZUS późniejsze zakończenie pracy może oznaczać wyższe świadczenie, ponieważ na koncie ubezpieczonego pojawiają się kolejne składki, a zgromadzony kapitał jest dzielony przez krótszy okres średniego dalszego trwania życia właściwy dla wyższego wieku. ZUS podkreśla, że moment przejścia na emeryturę ma istotne znaczenie dla wysokości świadczenia.

Nie oznacza to jednak, że każdy dodatkowy rok pracy zwiększy emeryturę o identyczną kwotę. Wysokość efektu zależy od indywidualnej sytuacji ubezpieczonego.

Co może zmienić projekt Lewicy?

Na dziś najważniejsze jest to, że nie zmieniły się jeszcze zasady przechodzenia na emeryturę. Kobiety nadal mogą uzyskać prawo do emerytury po ukończeniu 60 lat, a mężczyźni po ukończeniu 65 lat.

Zapowiadany projekt może jednak rozpocząć znacznie szerszą dyskusję o przyszłości polskiego systemu emerytalnego. Z jednej strony emerytury stażowe mogłyby dać możliwość wcześniejszego zakończenia pracy osobom z bardzo długą historią zawodową. Z drugiej strony wcześniejsze przejście na świadczenie oznacza zazwyczaj krótszy okres gromadzenia kapitału i dłuższy przewidywany okres wypłaty emerytury. Równie istotna jest kwestia wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn. OECD wskazuje, że obecna pięcioletnia różnica wpływa na przyszłą wysokość świadczeń kobiet i jest jednym z elementów pogłębiających różnice w wieku faktycznego przechodzenia na emeryturę. W 2024 r. średni wiek, w którym po raz pierwszy przyznawano emeryturę, wynosił według danych ZUS 60,6 roku dla kobiet i 65,1 roku dla mężczyzn.

Jednocześnie nie można dziś przesądzać, jaki kształt przyjmie reforma. Kluczowe będą dopiero konkretne zapisy projektu oraz jego dalsze losy w Sejmie.

Na 26 sierpnia 2026 r. jedno jest pewne: wiek emerytalny w Polsce nadal wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Zapowiedź Lewicy nie jest jeszcze zmianą prawa. Najważniejsze szczegóły dotyczące emerytur stażowych i ewentualnego zrównania wieku emerytalnego mają zostać dopiero ustalone.