„Nie daj się oszukać! Razem bezpieczni 2.0”. Ruszają bezpłatne spotkania dla seniorów

Telefon od rzekomego pracownika banku, wiadomość o zagrożonych oszczędnościach, a może prośba o pilną pomoc od wnuczka, który miał spowodować wypadek? Oszuści coraz sprawniej wykorzystują zaufanie, strach i nowoczesne technologie. Nie wystarczy już uważać na podejrzane wiadomości – przestępcy potrafią podszywać się pod znane osoby i instytucje, a nawet wykorzystywać sztuczną inteligencję, aby uwiarygodnić swoją historię.

W listopadzie rusza druga edycja ogólnopolskiej akcji edukacyjnej „Nie daj się oszukać! Razem bezpieczni 2.0”, organizowanej przez Krajową Izbę Radców Prawnych we współpracy z Policją. W ramach inicjatywy mają odbywać się bezpłatne spotkania, podczas których uczestnicy dowiedzą się, jak rozpoznawać próby wyłudzenia pieniędzy, chronić dane osobowe i reagować na podejrzane sytuacje. Pierwsza edycja zgromadziła ponad 2500 osób z całej Polski. Co przygotowano tym razem i jak można skorzystać z takich spotkań?

Sprawdź również: Jak zastrzec PESEL w mObywatel (2026)? Instrukcja krok po kroku

„Razem bezpieczni 2.0” – rusza druga edycja ogólnopolskiej akcji

Za inicjatywą stoją Krajowa Izba Radców Prawnych oraz Policja. Projekt jest skierowany do osób dorosłych, ze szczególnym uwzględnieniem seniorów, którzy mogą być narażeni na różne formy oszustw – zarówno w codziennym życiu, jak i w internecie. Druga edycja jest kontynuacją działań prowadzonych w latach 2025–2026. W pierwszej odsłonie zorganizowano dziesiątki spotkań edukacyjnych między innymi na uniwersytetach trzeciego wieku, w domach kultury i klubach seniora. Według podsumowania organizatorów wzięło w nich udział ponad 2500 osób.

W nowej edycji ponownie połączono wiedzę prawną radców prawnych z doświadczeniem funkcjonariuszy Policji. Chodzi nie tylko o przedstawienie najpopularniejszych metod oszustw, lecz także o wyjaśnienie, jakie prawa ma osoba pokrzywdzona i jak powinna postępować, gdy podejrzewa próbę wyłudzenia. Organizatorzy zapowiadają spotkania w miejscach, w których seniorzy na co dzień spędzają czas. Mają to być między innymi:

• uniwersytety trzeciego wieku;
• kluby i dzienne domy seniora;
• biblioteki;
• domy kultury;
• lokalne centra aktywności.

Ważna informacja: nie jest to nabór, w którym każdy senior zapisuje się samodzielnie na ogólnopolskie szkolenie. Zainteresowanie organizacją bezpłatnego spotkania mogą zgłaszać przede wszystkim organizacje zrzeszające seniorów i działające na ich rzecz. W praktyce warto więc zapytać w swoim klubie seniora, bibliotece lub na uniwersytecie trzeciego wieku, czy planowane jest takie wydarzenie.

Jakie oszustwa będą omawiane podczas spotkań?

Program obejmuje zarówno metody znane od lat, jak i zagrożenia związane z korzystaniem z internetu oraz bankowości elektronicznej. To istotne, ponieważ współczesne oszustwo nie zawsze zaczyna się od telefonu od nieznajomego. Czasem wystarczy jeden SMS, kliknięcie w link lub wiadomość od przejętego konta znajomego.

Oszustwo na wnuczka i na policjanta. Przestępcy wykorzystują emocje

Schemat jest dobrze znany, ale wciąż skuteczny. Osoba odbiera telefon od kogoś, kto przedstawia się jako członek rodziny i opowiada o nagłym wypadku, zatrzymaniu lub innym poważnym problemie. W rozmowie pojawia się prośba o pilne przekazanie pieniędzy. W innych przypadkach dzwoni osoba podająca się za policjanta lub funkcjonariusza prowadzącego tajną akcję. Przekonuje, że oszczędności są zagrożone i trzeba je natychmiast zabezpieczyć. Ofiara może zostać nakłoniona do wypłacenia gotówki, przekazania jej nieznajomemu albo wykonania przelewu na wskazany rachunek.

Nowym ułatwieniem dla przestępców może być sztuczna inteligencja. Narzędzia do generowania głosu i obrazu pozwalają tworzyć materiały, które mogą uwiarygodniać fałszywą historię. Dlatego sam głos znajomej osoby nie powinien być traktowany jako wystarczające potwierdzenie jej tożsamości. Najbezpieczniej przerwać rozmowę i samodzielnie zadzwonić do członka rodziny na znany wcześniej numer. Nie należy przekazywać gotówki ani wykonywać przelewów pod wpływem presji i strachu.

Sprawdź również: mObywatel krok po kroku – co warto mieć aktywne

Fałszywy pracownik banku i „bezpieczne konto”

To jedna z metod, w których oszuści szczególnie skutecznie wykorzystują zaufanie do instytucji finansowych. Dzwoniący informuje o rzekomym włamaniu na konto, podejrzanym przelewie albo próbie zaciągnięcia kredytu na dane rozmówcy. Następnie proponuje pomoc. Może nakłaniać do podania danych logowania, wygenerowania kodu BLIK, zatwierdzenia operacji w aplikacji bankowej lub zainstalowania programu, który rzekomo ma zabezpieczyć telefon czy komputer.

Często pojawia się również polecenie przelania pieniędzy na tak zwane konto techniczne lub tymczasowe. Jest to pułapka. Pieniądze trafiają wówczas na rachunek kontrolowany przez przestępców.

Ważne: prawdziwy pracownik banku nie będzie żądał hasła do bankowości, kodu BLIK ani nakłaniał do przelewania oszczędności na rachunek wskazany w rozmowie jako bezpieczny. Policja również nie prowadzi działań polegających na odbieraniu od obywateli pieniędzy do zabezpieczenia.

Należy przerwać taką rozmowę i samodzielnie skontaktować się z bankiem, korzystając z numeru podanego na oficjalnej stronie internetowej lub w aplikacji.

Fałszywe SMS-y o paczce i niedopłacie

Wiadomości informujące o konieczności dopłaty niewielkiej kwoty do przesyłki, rachunku lub innej usługi są wykorzystywane w atakach typu smishing. Oszuści wysyłają link do strony przypominającej witrynę firmy kurierskiej, banku lub operatora płatności.

Kwota może być bardzo mała, dlatego odbiorca niekiedy nie zastanawia się nad wiarygodnością wiadomości. Wpisuje dane karty, loguje się do bankowości lub zatwierdza operację. W ten sposób przekazuje informacje przestępcom albo umożliwia im wykonanie transakcji.

Nie należy korzystać z linków przesłanych w podejrzanych wiadomościach. Status paczki czy rachunku najlepiej sprawdzić samodzielnie w oficjalnej aplikacji lub po wpisaniu znanego adresu strony usługodawcy.

Oszustwa inwestycyjne i fałszywe okazje

Przestępcy wykorzystują również zainteresowanie dodatkowymi dochodami. W internecie pojawiają się reklamy obiecujące wysokie, szybkie i rzekomo gwarantowane zyski z inwestycji w akcje, złoto, kryptowaluty lub inne aktywa. Niektóre materiały wykorzystują wizerunki znanych osób, przedsiębiorców, dziennikarzy czy polityków. Mogą również imitować strony rozpoznawalnych firm i instytucji finansowych.

Często pierwszy kontakt wygląda niewinnie. Konsultant zachęca do wpłacenia niewielkiej kwoty, a następnie pokazuje na fałszywej platformie pozorne zyski. Kiedy ofiara chce wypłacić pieniądze, pojawiają się kolejne opłaty, podatki lub wymogi weryfikacyjne. Obietnica pewnego i wysokiego zysku powinna wzbudzić szczególną ostrożność. Przed przekazaniem pieniędzy warto sprawdzić firmę w rejestrach i ostrzeżeniach Komisji Nadzoru Finansowego. Nie należy podejmować decyzji inwestycyjnych wyłącznie na podstawie reklamy lub rozmowy telefonicznej.

Jak chronić swoje pieniądze? Pięć zasad, o których warto pamiętać

Nawet najbardziej przekonująca historia oszusta może stracić skuteczność, jeżeli nie pozwolimy mu narzucić tempa działania. W wielu przypadkach najważniejsze jest przerwanie rozmowy i samodzielne sprawdzenie informacji.

1. Nie działaj pod presją czasu. Oszuści często mówią, że trzeba podjąć decyzję natychmiast. Grożą utratą pieniędzy, zatrzymaniem bliskiej osoby lub zablokowaniem konta. Prawdziwa instytucja nie wymaga, aby wykonywać przelewy pod wpływem strachu.

2. Nie podawaj haseł, PIN-ów i kodów BLIK. Nie przekazuj również kodów autoryzacyjnych z SMS-ów ani nie zatwierdzaj operacji, których samodzielnie nie zleciłeś. Nie instaluj aplikacji do zdalnego dostępu na polecenie nieznanej osoby.

3. Samodzielnie weryfikuj rozmówcę. Rozłącz się i zadzwoń do banku na numer z oficjalnej strony lub aplikacji. W przypadku telefonu od członka rodziny skontaktuj się z nim na znany wcześniej numer. Nie oddzwaniaj na numer podany przez rozmówcę jako kontakt do banku czy policji.

4. Nie ufaj samemu numerowi telefonu. Przestępcy mogą stosować spoofing, czyli podszywać się pod numer telefonu banku lub innej instytucji. To, że na ekranie wyświetla się znajomy numer, nie daje pewności, kto naprawdę dzwoni.

5. Zabezpiecz swoje konta i dane. Stosuj silne, różne hasła, włącz dwuskładnikowe uwierzytelnianie, aktualizuj telefon i komputer. Warto także rozważyć zastrzeżenie numeru PESEL – można to zrobić między innymi w aplikacji mObywatel lub za pośrednictwem serwisu gov.pl.

Sprawdź również: ZUS wyliczył zerowy kapitał początkowy? Sprawdź, co możesz zrobić

Dostałeś podejrzany SMS? Możesz zgłosić go bezpłatnie do CERT Polska

Nie każda podejrzana wiadomość musi od razu prowadzić do kradzieży pieniędzy. Warto jednak zgłaszać takie próby, ponieważ zgromadzone informacje pomagają ekspertom identyfikować fałszywe strony i ostrzegać innych użytkowników. Podejrzanego SMS-a można przekazać do CERT Polska na numer 8080. Najlepiej użyć w telefonie funkcji „Przekaż” i przesłać całą wiadomość, bez usuwania linku ani jej treści. Usługa jest bezpłatna.

Jeżeli podejrzany jest e-mail lub strona internetowa, zgłoszenie można przesłać przez formularz incydent.cert.pl albo na adres cert@cert.pl. W przypadku próby wyłudzenia danych lub pieniędzy warto również zachować wiadomości, numery telefonów, adresy stron i inne dowody. Mogą być przydatne podczas zgłaszania sprawy Policji.

Co zrobić, jeśli oszust już ukradł pieniądze?

W takiej sytuacji nie warto zwlekać ani zakładać, że odzyskanie środków jest niemożliwe. Liczy się szybka reakcja. Przede wszystkim należy natychmiast skontaktować się z bankiem, korzystając z oficjalnego numeru infolinii lub aplikacji. Trzeba zgłosić podejrzenie oszustwa, poprosić o zablokowanie dostępu do konta lub karty, a jeśli to możliwe – o podjęcie działań w celu zatrzymania albo odzyskania przelewu.

Następnie należy zgłosić sprawę Policji i zabezpieczyć wszystkie dowody. Warto zachować wiadomości SMS, e-maile, historię połączeń, potwierdzenia przelewów, numery rachunków oraz adresy stron internetowych. Istotne jest również rozróżnienie dwóch sytuacji. Jeżeli z konta wykonano transakcję, której klient w ogóle nie zlecał i na którą nie wyraził zgody, może złożyć w banku reklamację dotyczącą transakcji nieautoryzowanej. Co do zasady bank ma obowiązek zwrócić jej kwotę niezwłocznie, najpóźniej do końca następnego dnia roboczego po stwierdzeniu takiej transakcji lub otrzymaniu zgłoszenia. Przepisy przewidują jednak wyjątki.

Inaczej może wyglądać sytuacja, gdy osoba oszukana samodzielnie zatwierdziła przelew, będąc przekonaną, że przekazuje pieniądze na bezpieczne konto. Wówczas nie można automatycznie zakładać, że bank będzie musiał zwrócić środki na zasadach dotyczących transakcji nieautoryzowanych. Każda sprawa wymaga oceny konkretnych okoliczności. Nie należy jednak rezygnować ze zgłoszenia oszustwa i złożenia reklamacji. W razie sporu z bankiem można zwrócić się o pomoc do Rzecznika Finansowego.

Jak wziąć udział w akcji „Nie daj się oszukać! Razem bezpieczni 2.0”?

Druga edycja inicjatywy jest skierowana do osób dorosłych, szczególnie seniorów. Spotkania mają odbywać się w różnych miejscach w Polsce, między innymi w klubach seniora, bibliotekach, domach kultury i na uniwersytetach trzeciego wieku. Podczas zajęć uczestnicy poznają metody wykorzystywane przez przestępców, zasady bezpiecznego korzystania z bankowości elektronicznej oraz sposoby ochrony danych osobowych. Dowiedzą się również, jak zastrzec numer PESEL, gdzie zgłosić podejrzenie przestępstwa i jak skorzystać z bezpłatnej pomocy prawnej.

Organizacje działające na rzecz seniorów mogą już zgłaszać chęć zorganizowania bezpłatnego spotkania. Służy do tego formularz zgłoszeniowy udostępniony przez Krajową Izbę Radców Prawnych.

Osoby zainteresowane udziałem w spotkaniu powinny natomiast sprawdzić, czy ich lokalny klub seniora, uniwersytet trzeciego wieku, biblioteka lub dom kultury planuje włączyć się w akcję. Nie ma informacji, że każdy zainteresowany może zapisać się indywidualnie przez formularz organizatora.

Druga edycja „Nie daj się oszukać! Razem bezpieczni 2.0” ma przypominać, że bezpieczeństwo w internecie nie zależy wyłącznie od technologii i zabezpieczeń bankowych. Równie ważna jest umiejętność rozpoznania manipulacji i niewykonywania poleceń osób, których tożsamości nie można potwierdzić.

Źródła i przydatne informacje:

• Krajowa Izba Radców Prawnych – druga edycja akcji „Nie daj się oszukać! Razem bezpieczni 2.0”
• KIRP – podsumowanie pierwszej edycji akcji
• Ministerstwo Cyfryzacji – jak rozpoznać smishing, czyli fałszywe SMS-y
• CERT Polska – zgłaszanie podejrzanych SMS-ów i incydentów
• Prokuratura Okręgowa w Poznaniu – oszustwa na pracownika banku i fałszywe konta techniczne
• Rzecznik Finansowy – transakcje nieautoryzowane i prawa klienta banku