ZUS umorzy składki sprzed 1999 r. Co z emeryturą?

ZUS umorzy stare długi. Niektórzy będą mieli 30 dni na ważną decyzję

Dla części osób to może być koniec problemów z zadłużeniem, które ciągnęło się za nimi przez kilkadziesiąt lat. ZUS zapowiedział, że 1 maja 2027 roku z mocy prawa umorzy określone zaległości składkowe powstałe przed 1 stycznia 1999 roku. Nie trzeba będzie składać wniosku ani odwiedzać urzędu. Jest jednak ważny szczegół, którego nie warto przeoczyć.

Niektóre osoby będą mogły zrezygnować z umorzenia, ale dostaną na to tylko 30 dni od otrzymania zawiadomienia z ZUS. Powód? Skasowanie długu może mieć wpływ na przyszłą emeryturę. Dotyczy to przede wszystkim osób, które kiedyś prowadziły działalność gospodarczą i same opłacały za siebie składki.

Nie oznacza to jednak, że każdy, kto pracował przed 1999 rokiem, powinien obawiać się niższej emerytury. Znaczenie ma przede wszystkim to, czy zaległości dotyczą własnego ubezpieczenia, czy składek, które powinien opłacić pracodawca.

Sprawdź również: mObywatel trzeba zaktualizować do 16 listopada. Sprawdź wersję w telefonie

Kiedy ZUS umorzy stare długi? Wniosek nie będzie potrzebny

Nowe przepisy wynikają z ustawy z 18 września 2026 roku o umorzeniu należności dochodzonych przez ZUS, powstałych przed 1 stycznia 1999 roku. Ustawę ogłoszono w Dzienniku Ustaw 9 listopada 2026 roku. Główna część przepisów zacznie obowiązywać 1 maja 2027 roku.

Najważniejsza wiadomość jest taka, że umorzenie nastąpi automatycznie, z mocy prawa. Osoba zadłużona nie będzie musiała występować do ZUS z wnioskiem o anulowanie należności. Zakład nie będzie również wydawał w tej sprawie indywidualnej decyzji administracyjnej. Poinformuje natomiast zobowiązanych o umorzeniu.

Co dokładnie obejmie nowe rozwiązanie? Umorzone zostaną określone, nieprzedawnione należności powstałe przed 1 stycznia 1999 roku, w tym:

  • zaległe składki na ubezpieczenia społeczne;
  • składki na Fundusz Pracy;
  • składki na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych;
  • odsetki za zwłokę od tych składek;
  • dodatkowe opłaty i opłaty prolongacyjne;
  • koszty upomnienia i egzekucji.

Przepisy obejmują należności powstałe na podstawie wskazanych w ustawie, dawnych regulacji dotyczących między innymi ubezpieczeń osób prowadzących działalność gospodarczą, twórców, osób wykonujących pracę na podstawie umów agencyjnych i zlecenia oraz duchownych.

Ważne jest sformułowanie „nieprzedawnione należności”. Nie chodzi o dowolne zobowiązanie wobec ZUS, które kiedykolwiek powstało przed 1999 rokiem. Ustawa obejmuje konkretny katalog zaległości, które nadal podlegają dochodzeniu. Nie należy więc zakładać, że znikną wszystkie rodzaje zadłużenia wobec Zakładu.

Szczegóły można znaleźć w ustawie z 18 września 2026 roku, Dz.U. poz. 1476 oraz w wyjaśnieniu opublikowanym przez ZUS.

Czy trzeba składać wniosek o umorzenie? Jest jeden ważny wyjątek

W zwykłej sytuacji nie trzeba robić niczego, aby ZUS umorzył należności. Zakład przeprowadzi tę operację automatycznie 1 maja 2027 roku. Nie oznacza to jednak, że każdy powinien całkowicie zignorować korespondencję z urzędu.

Osoby, których zadłużenie dotyczy składek opłacanych za siebie – na przykład z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, współpracy przy jej prowadzeniu lub innego tytułu, z którego samodzielnie opłacały składki – otrzymają możliwość odstąpienia od umorzenia. ZUS prześle im zawiadomienie na profil informacyjny PUE ZUS/eZUS. Osoby, które nie mają takiego profilu, otrzymają pismo na ostatni zgłoszony w Zakładzie adres do korespondencji.

Od dnia doręczenia zawiadomienia będą miały 30 dni na złożenie oświadczenia o rezygnacji z umorzenia.

To bardzo ważny termin, ponieważ:

  • nie można go przywrócić, nawet gdy ktoś przegapi pismo;
  • oświadczenie musi obejmować całość należności objętych umorzeniem;
  • nie można zrezygnować tylko z umorzenia wybranej części długu;
  • złożonego oświadczenia nie można później odwołać ani zmienić.

W praktyce oznacza to, że ktoś, kto prowadził firmę i ma jednocześnie zaległości z tytułu własnych składek oraz składek za pracowników, nie może zachować tylko tej części zadłużenia, która dotyczy jego własnego ubezpieczenia. Rezygnacja obejmuje całość należności podlegających umorzeniu. Nie należy jednak składać takiego oświadczenia pochopnie. Najpierw warto sprawdzić, jak umorzenie wpłynie na indywidualną sytuację emerytalną i jakie konsekwencje będzie miało pozostawienie zadłużenia.

Sprawdź również: Wysokie rachunki za prąd i ogrzewanie. Dodatek osłonowy 2026 – jakie dopłaty do prądu i ogrzewania są dostępne?

Czy umorzenie starych składek obniży przyszłą emeryturę?

To najważniejsza część całej sprawy. Właśnie tutaj trzeba odróżnić dwie sytuacje: zaległości przedsiębiorcy, który nie opłacał składek za siebie, oraz zaległości pracodawcy, który nie uregulował składek za zatrudnione osoby. W pierwszym przypadku umorzenie może mieć istotne konsekwencje.

Jeżeli zadłużenie dotyczy składek na własne ubezpieczenie społeczne osoby prowadzącej działalność gospodarczą, osoby współpracującej albo innej osoby samodzielnie opłacającej składki, okres objęty umorzeniem nie będzie uwzględniany przy ustalaniu kapitału początkowego.

Nie będzie również zaliczany przy ustalaniu prawa i wysokości emerytur, rent oraz innych świadczeń, których przyznanie zależy od posiadania odpowiedniego okresu składkowego i nieskładkowego. Umorzone składki nie zwiększą także podstawy obliczenia emerytury. Warto przy tym pamiętać, że kapitał początkowy ma znaczenie dla osób, które pracowały przed 1999 rokiem i których emerytura jest obliczana z uwzględnieniem tego kapitału.

Nie oznacza to automatycznie, że każda osoba z dawnym zadłużeniem otrzyma niższą emeryturę. Skutek zależy od tego, jakiego okresu dotyczą zaległości, jakiego rodzaju ubezpieczenia były nimi objęte i jak wygląda indywidualna historia ubezpieczenia.

A co z osobą, która pracowała na etacie?

Tutaj sytuacja jest inna. Jeżeli ktoś był zatrudniony na umowę o pracę, a zaległości dotyczą składek, które powinien opłacić pracodawca, samo umorzenie długu pracodawcy nie pozbawi pracownika prawa do świadczeń ani nie obniży ich wysokości.

Ustawa wyraźnie rozróżnia sytuację osób samodzielnie opłacających składki za siebie od pozostałych ubezpieczonych. Umorzenie należności nie wpływa na prawo do świadczeń i ich wysokość w przypadku osób innych niż te wskazane w przepisach dotyczących własnych składek.

To istotne dla byłych pracowników zakładów, które w latach 90. miały problemy finansowe i nie regulowały zobowiązań wobec ZUS. Nie należy zakładać, że pracownik poniesie konsekwencje emerytalne tylko dlatego, że jego dawny pracodawca nie opłacił składek.

Sprawdź również: ZUS wyliczył zerowy kapitał początkowy? Sprawdź, co możesz zrobić

Jest jeszcze jedna różnica: staż pracy a staż emerytalny

W nowych przepisach pojawia się również ważne rozróżnienie, które łatwo przeoczyć. Okresy objęte umorzeniem, dotyczące własnych składek osoby prowadzącej działalność gospodarczą lub innej osoby samodzielnie opłacającej składki, będą wliczane do okresu zatrudnienia w rozumieniu Kodeksu pracy.

Oznacza to, że ten sam okres może zostać uwzględniony przy ustalaniu stażu pracy, ale nie będzie zaliczany do kapitału początkowego ani do okresów uwzględnianych przy ustalaniu emerytury. Nie należy więc utożsamiać stażu pracy z okresem składkowym uwzględnianym przez ZUS przy obliczaniu świadczenia.

To szczególnie ważna informacja dla osób, które w przeszłości prowadziły własną działalność i zastanawiają się, czy po umorzeniu zadłużenia całkowicie stracą ten czas z życiorysu zawodowego. Nie stracą go w każdym znaczeniu – ustawa przewiduje jego uwzględnienie przy ustalaniu okresu zatrudnienia według Kodeksu pracy.

Co stanie się z egzekucją, komornikiem i spłatą zadłużenia na raty?

Umorzenie będzie miało również praktyczne konsekwencje dla osób, których zaległości są obecnie objęte egzekucją lub umową ratalną. Jeżeli należności zostaną objęte umorzeniem, postępowania egzekucyjne i zabezpieczające dotyczące tych kwot zostaną zakończone z mocy prawa. ZUS zawiadomi odpowiedni organ egzekucyjny, na przykład urząd skarbowy lub komornika.

Wygasną również umowy o rozłożeniu na raty należności, które zostaną umorzone. Od 1 maja 2027 roku nie będzie już obowiązku opłacania rat dotyczących tych zobowiązań. Osobna kwestia dotyczy zadłużenia zabezpieczonego hipoteką na nieruchomości. Po umorzeniu ZUS wyśle właścicielowi dokument, na podstawie którego będzie można złożyć wniosek do sądu wieczystoksięgowego o wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. Nie należy więc zakładać, że sam wpis zniknie automatycznie bez żadnych dalszych formalności.

Jeżeli natomiast zadłużenie zabezpieczono zastawem na ruchomości, ZUS sam wystąpi do naczelnika urzędu skarbowego z wnioskiem o jego wykreślenie. Wszystkie te konsekwencje dotyczą należności faktycznie objętych umorzeniem. Jeżeli ktoś zrezygnuje z tej możliwości, zadłużenie pozostanie i nie będzie podstaw do zakończenia postępowania egzekucyjnego na podstawie nowych przepisów.

Co warto zrobić już teraz? Nie przegap pisma z ZUS

Do 1 maja 2027 roku pozostało jeszcze kilka miesięcy, ale osoby, które mogą skorzystać z prawa do rezygnacji z umorzenia, powinny wcześniej przygotować się do podjęcia decyzji. Nie trzeba teraz składać wniosku o anulowanie długu. Warto jednak sprawdzić kilka rzeczy:

Po pierwsze: upewnij się, że masz aktualny adres w ZUS. Jeżeli nie korzystasz z PUE/eZUS, korespondencja zostanie wysłana na ostatni zgłoszony adres. Nieaktualne dane mogą sprawić, że nie dowiesz się na czas o możliwości rezygnacji z umorzenia.

Po drugie: sprawdź, czego dokładnie dotyczą zaległości. Inaczej wygląda sytuacja przedsiębiorcy, który nie opłacał składek za siebie, a inaczej pracownika, którego pracodawca nie uregulował zobowiązań. Warto ustalić, za jakie miesiące powstał dług i jakiego rodzaju składek dotyczy.

Po trzecie: przeanalizuj wpływ umorzenia na emeryturę. Jeżeli zaległości dotyczą własnego ubezpieczenia, sprawdź, czy okres objęty umorzeniem mógłby mieć znaczenie przy ustalaniu kapitału początkowego lub prawa do świadczenia. Warto poprosić ZUS o wyjaśnienie indywidualnej sytuacji i nie podejmować decyzji wyłącznie na podstawie ogólnych informacji.

Po czwarte: nie ignoruj zawiadomienia. Jeżeli ZUS poinformuje Cię o prawie odstąpienia od umorzenia, zwróć uwagę na datę doręczenia pisma. Od niej zacznie biec 30-dniowy termin.

Przepisy dotyczące zawiadamiania o możliwości rezygnacji wejdą w życie 24 listopada 2026 roku. ZUS będzie miał 30 dni od tej daty na przekazanie stosownych zawiadomień osobom, których to dotyczy. Główne umorzenie nastąpi natomiast 1 maja 2027 roku.

FAQ – najczęstsze pytania o umorzenie starych długów ZUS

Czy ZUS umorzy wszystkie zaległości sprzed 1999 roku?

Nie. Ustawa obejmuje określone, nieprzedawnione należności powstałe przed 1 stycznia 1999 roku, między innymi składki na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz związane z nimi odsetki i koszty.

Czy trzeba składać wniosek o umorzenie?

Nie. Umorzenie nastąpi automatycznie, z mocy prawa, 1 maja 2027 roku. Osoby, które będą mogły zrezygnować z umorzenia, otrzymają osobne zawiadomienie z ZUS.

Kto będzie mógł zrezygnować z umorzenia?

Możliwość ta dotyczy osób, których zadłużenie wiąże się z prowadzeniem działalności gospodarczej, współpracą przy jej prowadzeniu lub innym tytułem, z którego samodzielnie opłacały składki za siebie.

Ile czasu będzie na rezygnację z umorzenia?

30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia z ZUS. Termin nie będzie mógł zostać przywrócony. Oświadczenie będzie dotyczyło całości należności i nie będzie można go później cofnąć ani zmienić.

Czy umorzenie długu pracodawcy obniży emeryturę byłego pracownika?

Nie. Ustawa wyraźnie stanowi, że umorzenie należności nie wpływa na prawo do świadczeń ani ich wysokość w przypadku ubezpieczonych innych niż osoby samodzielnie opłacające składki za siebie, wskazane w art. 6.

Czy umorzenie długu oznacza utratę stażu pracy?

Nie. Ustawa przewiduje, że okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu objęte umorzeniem będą wliczane do okresu zatrudnienia w rozumieniu Kodeksu pracy. Trzeba jednak odróżnić ten staż od okresów uwzględnianych przy ustalaniu prawa do emerytury i jej wysokości.

Podstawowe źródła do artykułu:

Podobne wpisy