Oszustwa na „Czyste Powietrze”. Tak Polacy tracą pieniądze – sprawdź, zanim podpiszesz

Wystarczy jedna podpisana umowa, żeby stracić nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych – i to w ramach legalnego programu „Czyste Powietrze”. W całej Polsce rośnie liczba osób, które zamiast oszczędności na ogrzewaniu, zostały z długami, wadliwym sprzętem albo… bez żadnej instalacji.

W oficjalnych komunikatach policji oraz ostrzeżeniach Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska wielokrotnie podkreślano, że przestępcy podszywają się pod „doradców programu”, wykorzystując brak wiedzy inwestorów. Przykładowo w komunikacie Komendy Powiatowej Policji w Świdnicy opisano przypadki, w których po uzyskaniu pełnomocnictwa oszuści przejmowali środki z dotacji i nie realizowali żadnych prac. Ofiarami padają najczęściej osoby starsze oraz mieszkańcy mniejszych miejscowości, którzy zostają z gigantycznymi kredytami, niesprawnym sprzętem lub bez grosza przy duszy.

Sprawy tego typu trafiają już do prokuratury i instytucji europejskich – w jednym ze śledztw dotyczących programu „Czyste Powietrze” podejrzani mieli wyłudzić równowartość ponad 3 mln zł, oferując inwestycje, które nigdy nie zostały wykonane.

Oto rzetelna analiza metod stosowanych przez naciągaczy oraz zbiór żelaznych zasad, które pozwolą Ci bezpiecznie przejść przez proces modernizacji domu.

Sprawdź również: Najlepsze miasta dla seniorów w Polsce 2026. Analiza danych GUS

Najpopularniejsze metody oszustów w 2026 roku

Mechanizmy wyłudzeń ewoluują, jednak większość z nich opiera się na technikach manipulacyjnych, presji czasu i podszywaniu się pod autorytety państwowe.

Metoda „na urzędnika” i bezpłatny audyt

To schemat, przed którym najgłośniej ostrzega Policja. Do Twoich drzwi puka osoba elegancko ubrana, z teczką i identyfikatorem, twierdząc, że jest „przedstawicielem programu Czyste Powietrze”, „audytorem z gminy” lub „wysłannikiem Ministerstwa”. Informuje, że przeprowadza obowiązkową kontrolę emisyjną budynku lub oferuje darmowy audyt energetyczny.

Prawda medialna i prawna jest jedna: Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) oraz wojewódzkie fundusze nie zatrudniają pracowników terenowych, którzy chodzą po domach i szukają chętnych do wzięcia dotacji. Każda taka osoba to prywatny akwizytor lub bezpośredni oszust szukający dostępu do Twoich danych osobowych.

Pułapka „darmowej” pompy ciepła i zawyżonych cen

Naciągacze oferują montaż pompy ciepła „całkowicie za darmo”, obiecując, że dotacja pokryje 100% kosztów. W praktyce przywożą sprzęt najniższej jakości, często niespełniający norm technicznych (spoza oficjalnej Listy ZUM – Zielonych Urządzeń i Materiałów).

W umowie cena tego taniego urządzenia zostaje sztucznie zawyżona do maksymalnego limitu dotacji. Efekt? Właściciel domu zostaje z niedziałającą pompą, która zimą generuje gigantyczne rachunki za prąd, a w przypadku kontroli z WFOŚiGW – z nakazem zwrotu nienależnie pobranej dotacji wraz z odsetkami.

Przejęcie dotacji poprzez „prefinansowanie”

Ścieżka prefinansowania (czyli wypłata zaliczki bezpośrednio na konto wykonawcy przed rozpoczęciem prac) to raj dla tzw. firm-krzaków. Nieuczciwa firma namawia właściciela nieruchomości na podpisanie umowy oraz pełnomocnictwa, na mocy którego to firma zarządza całym procesem dotacyjnym. Po otrzymaniu zaliczki z funduszu (często jest to kilkadziesiąt tysięcy złotych), robotnicy znikają z placu budowy lub wykonują jedynie pozorowane, niedbałe prace. Inwestor zostaje z rozkopanym domem i długiem wobec urzędu.

Sygnały ostrzegawcze – przerwij rozmowę, jeśli to usłyszysz

• „Promocja tylko dziś – jutro nie będzie dotacji”
• „Nie musi Pan/Pani nic robić, wszystko załatwimy”
• „Proszę podpisać pełnomocnictwo, to standard”
• „Pompa ciepła będzie całkowicie za darmo”
• „Jesteśmy z programu rządowego”

Sprawdź również: Czy można mieć dwie emerytury z ZUS i KRUS w 2026 roku? Zasady i warunki

Jak sprawdzić firmę od „Czystego Powietrza”? Instrukcja krok po kroku

Gdy na Twojej posesji pojawia się firma oferująca szybkie dotacje z programu „Czyste Powietrze”, nie podejmuj żadnych decyzji pod wpływem emocji. Zastosuj poniższą procedurę weryfikacyjną:

1. Weryfikacja tożsamości i firmy: Zażądaj dokumentów.

Poproś o dowód osobisty, legitymację służbową oraz dokładne dane rejestrowe firmy (NIP, REGON). Sprawdź firmę w bazie CEIDG lub KRS przez internet – zobacz, od jak dawna istnieje na rynku. Jeśli firma powstała miesiąc temu, powinna zapalić się czerwona lampka.

2. Kontakt z gminnym punktem informacyjnym: Weryfikacja telefoniczna.

Zadzwoń do swojego urzędu gminy lub miasta. Zapytaj, czy gmina prowadzi obecnie jakiekolwiek kontrole terenowe lub czy współpracuje z firmą, której przedstawiciel stoi przed Twoimi drzwiami.

3. Sprawdzenie urządzeń na liście ZUM: Analiza parametrów technicznych.

Nigdy nie zgadzaj się na montaż urządzenia, którego nie ma na oficjalnej liście Zielonych Urządzeń i Materiałów (lista ZUM jest ogólnodostępna w sieci). Od 2024 i 2025 roku przepisy rygorystycznie odcinają dotacje dla pomp spoza tego wykazu.

4. Czas na przeczytanie umowy: Konsultacja z bliskimi lub prawnikiem.

Poproś o wzór umowy i powiedz, że podpiszesz go dopiero za 2-3 dni. Nie ulegaj tekstom typu: „promocja kończy się dzisiaj” albo „jutro przepadną wnioski”. Czyste Powietrze to program ciągły, nabór nie zamyka się z dnia na dzień.

Sprawdź również: Świadkowie w ZUS: Gdy dokumenty zaginęły, możesz udowodnić pracę słowem

Na co uważać w umowie? Krytyczne punkty i kruczki prawne

Umowa przygotowana przez naciągaczy zawiera zapisy skonstruowane tak, aby całkowicie zdjąć odpowiedzialność z wykonawcy i przenieść ją na właściciela domu. Szczególną uwagę zwróć na:

• Zapisy o pełnomocnictwie in blanco: Nie podpisuj dokumentów, które dają firmie nieograniczone prawo do dysponowania Twoim profilem zaufanym, kontem w banku czy prawem do podpisywania aneksów bez Twojej wiedzy. Pełnomocnictwo powinno być precyzyjne – wyłącznie do złożenia wniosku o dofinansowanie.
• Kary umowne za rezygnację: Firmy-krzaki wpisują do umów gigantyczne kary (np. 10 000 zł) za rezygnację z ich usług przed rozpoczęciem prac, nawet jeśli inwestor zorientuje się, że padł ofiarą manipulacji.
• Brak jasnych terminów realizacji: Uczciwa umowa zawiera konkretną datę rozpoczęcia i zakończenia inwestycji. Zapisy typu „prace zostaną wykonane po uzyskaniu środków, w dogodnym dla wykonawcy terminie” oznaczają, że możesz czekać na montaż latami.

Gdzie szukać bezpiecznej i bezpłatnej pomocy?

Nie musisz korzystać z usług komercyjnych pośredników, aby poprawnie złożyć wniosek o dotację. W całej Polsce działa ponad 2,5 tysiąca gminnych punktów konsultacyjno-informacyjnych programu „Czyste Powietrze”.

Pracownicy urzędu gminy pomogą Ci całkowicie bezpłatnie zweryfikować Twoje dochody, dobrać odpowiedni poziom dofinansowania, wypełnić wniosek w systemie elektronicznym oraz bezpiecznie rozliczyć dotację po zakończeniu inwestycji. Korzystanie z oficjalnej ścieżki urzędowej to najlepsza tarcza antykryzysowa przed oszustami.

Najważniejsze pytania i odpowiedzi (FAQ)

Czy przedstawiciel programu „Czyste Powietrze” może wejść do mojego domu bez zapowiedzi?

Nie. Żaden oficjalny pracownik Narodowego lub Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska nie chodzi po domach w celu oferowania umów czy dotacji. Jedyne wizyty pracowników funduszu to kontrole poślednie – odbywają się one wyłącznie po wcześniejszym oficjalnym, pisemnym lub telefonicznym umówieniu terminu i dotyczą inwestycji, na które wniosek został już dawno złożony i zaakceptowany.

Co zrobić, jeśli podpisałem umowę z nieuczciwą firmą w domu?

Jeśli podpisałeś umowę poza siedzibą firmy (czyli np. we własnym domu podczas wizyty akwizytora), polskie prawo konsumenckie daje Ci prawo do odstąpienia od umowy bez podania przyczyny w ciągu 14 dni. Musisz wysłać pisemne oświadczenie o odstąpieniu od umowy listem poleconym za potwierdzeniem odbioru na adres siedziby firmy. Liczy się data stempla pocztowego.

Czy gmina może polecić mi konkretną firmę instalatorską?

Nie, urzędy gmin oraz punkty informacyjne mają bezwzględny zakaz rekomendowania i wskazywania konkretnych prywatnych firm wykonawczych. Mogą jedynie tłumaczyć zasady programu, limity techniczne i procedury formalne. Jeśli ktoś twierdzi, że „posiada oficjalną rekomendację gminy X do montażu pomp”, kłamie w celu zdobycia Twojego zaufania.

Czy można stracić dotację z programu „Czyste Powietrze”?

Tak. Jeśli urząd stwierdzi nieprawidłowości – np. montaż urządzenia spoza listy ZUM lub zawyżenie kosztów inwestycji – beneficjent może zostać zobowiązany do zwrotu części lub całości dotacji wraz z odsetkami.

Podsumowanie zasad bezpieczeństwa

Bezpieczne pozyskanie dotacji z programu „Czyste Powietrze” opiera się na zasadzie ograniczonego zaufania wobec ofert składanych bezpośrednio pod drzwiami domu. Kluczowym krokiem ochrony przed oszustwami jest osobista weryfikacja wykonawcy w państwowych rejestrach (CEIDG/KRS), sprawdzenie parametrów technicznych urządzeń na oficjalnej Liście ZUM oraz unikanie podpisywania szerokich pełnomocnictw finansowych. Najważniejsza zasada? Jeśli ktoś puka do Twoich drzwi i mówi o „szybkiej dotacji” – to niemal na pewno nie działa w Twoim interesie.