Darmowe badanie płuc na NFZ coraz bliżej. Podpisano pierwsze umowy

Program darmowych badań w kierunku raka płuca wchodzi w decydującą fazę. Narodowy Fundusz Zdrowia podpisał pierwsze umowy z placówkami, które będą wykonywać niskodawkową tomografię komputerową klatki piersiowej (NDTK). Pierwsi pacjenci mają skorzystać z badań w drugiej połowie października 2026 roku.

Na razie umowy podpisano w trzech województwach: świętokrzyskim, małopolskim i wielkopolskim. Kolejne postępowania są rozstrzygane, więc lista placówek będzie się powiększać. To ważna informacja dla osób, które od dawna czekały na uruchomienie programu. Badanie będzie bezpłatne, nie wymaga skierowania i jest finansowane przez NFZ.

Sprawdź również: Czek Turystyczny 2026: druga tura już trwa! Gdzie jeszcze można dostać 300 zł na nocleg?

NFZ podpisał pierwsze umowy. Badania ruszą w październiku

We wrześniu NFZ rozpoczął konkursy dla placówek, które chciały realizować nowy program profilaktyki raka płuca. Teraz wiadomo już, że pierwsze umowy zostały podpisane, a obowiązują od 1 października 2026 roku.

Pierwszych realizatorów wyłoniono w województwach:

• świętokrzyskim,
• małopolskim,
• wielkopolskim.

NFZ zapowiada, że w kolejnych tygodniach lista będzie się wydłużać. Fundusz chce zakontraktować co najmniej 32 placówki w całej Polsce, choć ostatecznie może być ich więcej. W kilku województwach potrzebne są jednak dodatkowe postępowania. NFZ wskazuje, że ponowne konkursy dotyczą Dolnego Śląska, Opolszczyzny i Podlasia. W tych regionach program prawdopodobnie zacznie działać dopiero w listopadzie.

Kiedy będzie można zrobić darmową tomografię płuc?

Pierwsi pacjenci mają zgłosić się na badania w drugiej połowie października 2026 roku. Nie oznacza to jednak, że tego samego dnia w każdym województwie będzie działać pełna sieć placówek. NFZ stopniowo podpisuje kolejne umowy i zapowiada aktualizowanie listy realizatorów.

To właśnie dlatego osoby zainteresowane badaniem powinny sprawdzać aktualną listę placówek, zamiast kierować się informacjami o pierwszych podpisanych umowach. NFZ zapowiada, że lista miejsc wykonujących NDTK będzie dostępna w wyszukiwarce „Gdzie się leczyć” i będzie na bieżąco aktualizowana.

Kto może skorzystać z programu?

Program jest skierowany do osób w wieku 50–74 lata, które spełniają określone kryteria dotyczące palenia papierosów i dodatkowych czynników ryzyka. W podstawowej grupie znajdują się osoby w wieku 55–74 lata, które mają za sobą co najmniej 20 paczkolat i nadal palą albo rzuciły palenie nie wcześniej niż 15 lat temu.

Osoby w wieku 50–54 lata również mogą zostać zakwalifikowane, ale oprócz co najmniej 20 paczkolat i odpowiednio krótkiego okresu od rzucenia palenia muszą mieć przynajmniej jeden dodatkowy czynnik ryzyka.

Może nim być m.in.:

• POChP,
• zawodowe narażenie na takie czynniki jak azbest, krzemionka, nikiel, chrom czy związki arsenu,
• narażenie na radon,
• przebyta choroba nowotworowa, m.in. chłoniak, rak głowy i szyi lub rak pęcherza,
• rak płuca u krewnego pierwszego stopnia.

Szczegółowe kryteria obejmują również niektóre osoby po leczeniu raka płuca oraz pacjentów, którym lekarz zalecił kontrolne badanie NDTK w ramach programu.

Sprawdź również: Wypożyczalnia PFRON 2026. Jaki sprzęt można dostać i kto może skorzystać?

Co to właściwie jest 20 paczkolat?

Paczkolata pozwalają określić wielkość dotychczasowej ekspozycji na dym tytoniowy. Obliczenie jest proste: liczbę paczek papierosów wypalanych dziennie mnożymy przez liczbę lat palenia.

Przykładowo:

• jedna paczka dziennie przez 20 lat = 20 paczkolat,
• dwie paczki dziennie przez 10 lat = 20 paczkolat,
• pół paczki dziennie przez 40 lat = 20 paczkolat.

Nie trzeba więc palić jednej paczki dziennie, aby osiągnąć wymagany poziom 20 paczkolat.

Badanie płuc jest bezpłatne i nie wymaga skierowania

Jedną z najważniejszych informacji dla pacjentów jest to, że do udziału w programie nie jest potrzebne skierowanie od lekarza POZ. Osoba spełniająca kryteria może zgłosić się bezpośrednio do placówki, która ma umowę z NFZ na realizację programu. Badanie NDTK jest wykonywane bezpłatnie. Program ma charakter nielimitowany, co oznacza, że NFZ finansuje każde badanie wykonane zgodnie z warunkami programu. Przed badaniem nie trzeba wykonywać badań krwi ani być na czczo.

NDTK – dlaczego właśnie tomografia?

Niskodawkowa tomografia komputerowa pozwala uzyskać szczegółowe obrazy klatki piersiowej przy zastosowaniu mniejszej dawki promieniowania niż w standardowym badaniu TK.

Celem programu jest wykrywanie zmian mogących odpowiadać wczesnemu rakowi płuca, zanim choroba da wyraźne objawy. To szczególnie ważne w przypadku osób z grupy podwyższonego ryzyka, ponieważ rak płuca przez długi czas może rozwijać się bez charakterystycznych dolegliwości.

Nie oznacza to jednak, że NDTK samo w sobie rozpoznaje raka. W przypadku wykrycia niepokojących zmian pacjent otrzymuje dalsze zalecenia diagnostyczne.

Rak płuca w Polsce. Skala problemu jest duża

Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów z 2022 roku w Polsce odnotowuje się około 20,7 tys. nowych zachorowań na raka płuca rocznie, a z powodu tego nowotworu umiera około 26 tys. osób. To ponad jedna piąta wszystkich zgonów nowotworowych.

NFZ zwraca uwagę, że około 85–90 proc. zachorowań na raka płuca wiąże się z paleniem tytoniu. Według prognoz liczba nowych zachorowań może wzrosnąć do około 32,5 tys. rocznie w 2029 roku. Właśnie dlatego program kierowany jest przede wszystkim do osób z wieloletnią historią palenia.

Gdzie będzie można wykonać badanie?

Docelowo program ma być dostępny w całej Polsce. NFZ prowadzi postępowania w każdym województwie i sukcesywnie podpisuje umowy z kolejnymi realizatorami. Najważniejszym miejscem do sprawdzania aktualnej listy placówek będzie wyszukiwarka NFZ „Gdzie się leczyć”. Fundusz zapowiada, że informacje o realizatorach programu będą tam aktualizowane na bieżąco.

W momencie publikacji pierwsze umowy są już podpisane w województwach świętokrzyskim, małopolskim i wielkopolskim. W kolejnych regionach procedury jeszcze trwają.

Darmowa tomografia płuc na NFZ – co trzeba zrobić?

Jeżeli spełniasz kryteria programu, procedura jest stosunkowo prosta:

1. Sprawdź, czy spełniasz kryteria.
Najważniejsze są wiek, historia palenia oraz – w przypadku części osób – dodatkowe czynniki ryzyka.

2. Znajdź placówkę realizującą program.
Lista będzie publikowana i aktualizowana w wyszukiwarce NFZ „Gdzie się leczyć”.

3. Skontaktuj się bezpośrednio z placówką.
Nie potrzebujesz skierowania od lekarza rodzinnego.

4. Przejdź kwalifikację i wykonaj NDTK.
W ramach programu przewidziano również wizytę wynikową i dalsze zalecenia w przypadku wykrycia zmian wymagających kontroli.

Co zmieniło się od czasu naszego poprzedniego artykułu?

Wcześniej informowaliśmy o samym uruchomieniu nowego programu i planowanych zasadach bezpłatnej tomografii płuc. Teraz sytuacja jest już bardziej konkretna.

NFZ podpisał pierwsze umowy z placówkami, a pierwsze badania mają rozpocząć się w drugiej połowie października.

To oznacza, że program przechodzi z etapu przygotowań do faktycznej realizacji. Nie wszystkie placówki są jednak jeszcze zakontraktowane, dlatego przed wyjazdem do konkretnego ośrodka trzeba sprawdzić jego aktualny status w systemie NFZ.

Warto sprawdzić, zanim pojawią się pierwsze terminy

Dla osób spełniających kryteria najważniejsze jest teraz nie samo oczekiwanie na uruchomienie programu, ale przygotowanie się do zapisów. Warto wcześniej sprawdzić swoją historię palenia i policzyć paczkolata. Jeżeli wynik wynosi co najmniej 20 paczkolat, a wiek oraz pozostałe warunki się zgadzają, warto obserwować listę realizatorów NFZ. Pierwsze zapisy mają ruszyć już w drugiej połowie października 2026 roku.

Źródła: Narodowy Fundusz Zdrowia, pacjent.gov.pl, Krajowy Rejestr Nowotworów.